Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu (ARFID) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri, Evde Kan Alma, Evde Serum, Evde Enjeksiyon

Kaçıngan/Kısıtlı yiyecek alımı bozukluğu (ARFID) nedir? Belirtileri, nedenleri, tanı ve tedavi yöntemleri, beslenme yetersizlikleri, çocuk ve yetişkinlerde ARFID belirtileri, takipte evde kan alma, evde serum, evde enjeksiyon hakkında bilgilendirici içerik.

Yeme bozuklukları denildiğinde çoğu kişinin aklına anoreksiya nervoza veya bulimiya nervoza gelir. Ancak son yıllarda giderek daha fazla tanınan ve özellikle çocuklarda, ergenlerde ve bazı yetişkinlerde görülen önemli bir yeme bozukluğu türü vardır: Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu (ARFID- Avoidant Restrictive Food Intake Disorder).

ARFID, kişinin kilo verme amacı taşımaksızın belirli yiyeceklerden kaçınması veya çok sınırlı beslenmesi sonucu ortaya çıkan ciddi bir beslenme bozukluğudur. Bu durum zamanla vitamin ve mineral eksikliklerine, büyüme-gelişme problemlerine ve yaşam kalitesinin bozulmasına yol açabilir.

Bazı kişiler yalnızca birkaç çeşit yiyecek tüketebilirken, bazıları belirli kokulara, tatlara veya dokulara karşı aşırı hassasiyet gösterebilir. İleri vakalarda yetersiz beslenme nedeniyle tıbbi takip gerekebilir. Bu süreçte doktor değerlendirmesi sonrasında gerekli görülen durumlarda evde kan alma, laboratuvar takipleri ve sağlık izlemleri planlanabilir.

ARFID Neden Önemlidir?

ARFID basit bir “seçici yeme” davranışı değildir.

Birçok çocuk sebze yemeyi istemeyebilir veya bazı yiyecekleri reddedebilir. Ancak ARFID’ de durum çok daha ciddidir.

Bu kişiler:

. yeterli kalori alamayabilir.

. Kilo kaybedebilir

. Boy gelişiminde gerilik yaşayabilir.

. Sosyal ortamlarda yemek yemekten kaçınabilir.

. Vitamin ve mineral eksiklikleri geliştirebilir.

Uzun süre devam eden beslenme yetersizliklerinde doktor kontrolünde düzenli takip gerekebilir. Bazı hastalarda beslenme durumunun değerlendirilmesi amacıyla evde kan alma hizmetleri laboratuvar testlerinin yapılmasına yardımcı olabilir.

ARFID’ nin Tarihçesi

ARFID, ilk kez 2013 yılında yayımlanan DSM-5 tanı kriterlerine eklenmiştir.

Öncesinde bu durum genellikle:

. Seçici yeme

. Beslenme reddi

. Çocukluk çağı beslenme bozukluğu

olarak değerlendirilmekteydi.

Günümüzde ARFID bağımsız bir psikiyatrik ve beslenme bozukluğu olarak kabul edilmektedir.

ARFID Kimlerde Görülür?

ARFID her yaşta görülebilir.

Ancak özellikle:

. Çocuklarda

. Ergenlerde

. Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerde

. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan kişilerde

. Kaygı bozukluğu yaşayan bireylerde

daha sık görülmektedir.

Yetişkinlerde de görülebilir ve çoğu zaman yıllarca fark edilmeyebilir.

ARFID Türleri

1.Duyusal Hassasiyet Tipi

Bazı kişiler yiyeceklerin:

. Kokusu

. Dokusu

. Rengi

. Sıcaklığı

. Görünümü

nedeniyle yemek yemeyi reddeder.

Örneğin yalnızca beyaz renkli yiyecekler tüketebilir veya pütürlü gıdalardan tamamen kaçınılabilirler.

2. Yeme Korkusuna Bağlı Tip

Bazı bireyler daha önce yaşadıkları:

. Boğulma hissi

. Kusma

. Şiddetli mide ağrısı

gibi deneyimlerden sonra yemek yemekten korkabilir.

3. İlgi Azlığına Bağlı Tip

Bu kişiler açlık hissini yeterince algılamayabilir.

Yemek yemeyi unutabilir veya yemeğe karşı ilgisiz olabilirler.

ARFID Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen belirtiler:

. Çok az çeşit yiyecek tüketme

. Yeni yiyecekleri reddetme

. Kilo kaybı

. Boy gelişiminde yavaşlama

. Halsizlik

. Yorgunluk

. Kansızlık

. Vitamin eksiklikleri

. Sosyal ortamlarda yemek yemekten kaçınma

. Yemek saatlerinde yoğun stres yaşama

Uzun süreli beslenme yetersizliklerinde doktor tarafından gerekli görülmesi halinde evde kan alma yöntemiyle vitamin ve mineral düzeyleri takip edilebilir. Vitamin ve mineral düzeylerinin hekim tarafından değerlendirilmesi sonrası gerekli durumlarda evde serum, evde enjeksiyon uygulamaları planlanabilir.

ARFID ve Malnütrisyon İlişkisi

ARFID’ nin en önemli sonuçlarından biri malnütrisyondur.

Malnütrisyon;

. Protein eksikliği

. Vitamin eksikliği

. Mineral eksikliği

. Enerji yetersizliği

anlamına gelir.

İleri düzey beslenme eksikliklerinde hekim değerlendirmesi doğrultusunda destekleyici tedaviler uygulanabilir. Bazı hastalarda sıvı desteği gereken durumlar gelişebilir. Bu nedenle toplumda sık duyulan evde serum uygulamaları ancak doktorun uygun gördüğü durumlarda değerlendirilmelidir.

Evde serum uygulamaları her hastaya uygun değildir ve mutlaka hekim önerisiyle planlanmalıdır.

ARFID ‘nin Fiziksel Sonuçları

Tedavi edilmediğinde:

. Kilo kaybı

. Kas kaybı

. Bağışıklık sisteminde zayıflama

. Büyüme geriliği

. Kemik yoğunluğunda azalma

gibi sorunlar görülebilir.

Bu süreçlerde düzenli takip amacıyla evde kan alma hizmetlerinden yararlanılabilir.

ARFID ‘nin Psikolojik Sonuçları

ARFID yalnızca fiziksel değil psikolojik etkiler de oluşturur.

Kişiler:

. Kaygı yaşayabilir

. Sosyal izolasyona girebilir

. Özgüven kaybı yaşayabilir

. Aile içi çatışmalar yaşayabilir

ARFID Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı için:

. Ayrıntılı öykü alınır.

. Beslenme alışkanlıkları değerlendirilir.

. Fizik muayene yapılır.

. Laboratuvar testleri istenir.

Bu süreçte bazı hastalarda evde kan alma yöntemiyle laboratuvar örnekleri alınabilir.

Kan testlerinde:

. Demir

. Ferritin

. B12 vitamini

. Folik asit

. Çinko

. D vitamini

değerleri değerlendirilebilir.

ARFID Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi multidisipliner yaklaşım gerektirir.

Tedavi ekibinde:

. Psikiyatrist

. Psikolog

. Diyetisyen

. Çocuk sağlığı uzmanı

. Aile hekimi

yer alabilir.

Beslenme tedavisi

Amaç:

. Besin çeşitliliğini artırmak

. Vitamin eksikliklerini düzeltmek

. Sağlıklı büyüme ve gelişimi desteklemektir.

Bazı vakalarda doktor önerisi doğrultusunda vitamin tedavileri uygulanabilir. Gerektiğinde reçete edilen ilaçların uygulaması için evde enjeksiyon hizmetleri kullanılabilir.

Evde enjeksiyon uygulamaları yalnızca doktor reçetesi ve uygun endikasyon varlığında gerçekleştirilmelidir.

Psikolojik Tedavi

En sık kullanılan yöntem.

. Bilişsel davranışçı terapi (BDT)

olarak bilinmektedir.

Bu terapi sayesinde kişi yiyeceklere karşı geliştirdiği korkuları aşmayı öğrenebilir.

Tıbbi Takip

Bazı hastalarda:

. Vitamin eksiklikleri

. Mineral eksiklikleri

. Sıvı kayıpları

yakından takip edilir.

Bu takiplerde belirli aralıklarla evde kan alma, evde serum (hekim değerlendirmesiyle) işlemleri yapılabilir.

ARFID ve Evde Sağlık

Uzun süreli beslenme problemleri yaşayan bireylerde düzenli sağlık takibi önemlidir.

Hekimin uygun gördüğü durumlarda:

. Evde kan alma

. Reçeteli tedaviler için evde enjeksiyon

. Sıvı dengesi değerlendirmeler (Hekim önerisiyle evde serum)

planlanabilir.

Bazı ağır vakalarda hekim önerisi doğrultusunda evde serum desteği gerekebilir. Ancak evde serum uygulamalarının mutlaka tıbbi değerlendirme sonrasında yapılması gerekir.

ARFID’ de Ailelere Öneriler

. Çocuğu zorlamayın.

. Ceza vermeyin.

. Sabırlı olun.

. Yeni yiyecekleri küçük miktarlarda tanıtın.

. Başarıları ödüllendirin.

. Profesyonel destek alın.

Sıkça Sorulan Sorular

ARFID anoreksiya ile aynı şey midir?

• Hayır. ARFID’ de kilo alma korkusu bulunmaz. Sorun yiyeceklerden kaçınmasıdır.

ARFID yetişkinlerde görülür mü?

• Evet. Çocuklukta başlayıp yetişkinlikte devam edebilir.

ARFID tehlikeli midir?

• Tedavi edilmediğinde ciddi beslenme eksikliklerine neden olabilir.

ARFID tamamen düzelir mi?

• Erken tanı ve uygun tedavi ile önemli ölçüde iyileşme sağlanabilir.

ARFID’ de hangi testler yapılır?

• Kan Sayımı, vitamin düzeyleri ve mineral testleri istenebilir. Gerektiğinde evde kan alma hizmetlerinden yararlanılabilir.

ARFID tedavisinde evde enjeksiyon gerekir mi?

• Bazı vitamin eksikliklerinde doktor reçetesiyle tedaviler kapsamında evde enjeksiyon gerekebilir.

ARFID’ de evde serum gerekli olur mu?

• Her hasta için gerekli değildir. Evde serum uygulamaları yalnızca doktor değerlendirmesi sonrasında planlanmalıdır.

Sonuç

Kaçından/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu (ARFID), yalnızca seçici yemek yeme davranışı olarak görülmemesi gereken ciddi bir yeme bozukluğudur. Erken tanı ve uygun tedavi ile beslenme yetersizlikleri önlenebilir, yaşam kalitesi artırabilir ve uzun dönem komplikasyonlar azaltılabilir. Düzenli tıbbi takip, beslenme danışmanlığı ve psikolojik destek tedavinin temel taşlarını oluşturur. Gerektiğinde laboratuvar izlemleri için evde kan alma, reçeteli tedavilerin uygulaması için evde enjeksiyon ve hekim uygun görürse evde serum uygulamaları destekleyici sağlık hizmetleri arasında yer alabilir. Ancak tüm bu uygulamalar mutlaka hekim değerlendirmesi ve ilgili mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilmelidir.

Bu yazı, Ankara’nın Bağlıca, Çayyolu, Ümitköy, Koru mahallesi, Yaşamkent, Etimesgut gibi pek çok bölgesinde araştırılan; ARFID Bozukluğu Nedir? Kusmada serum/evde serum verilir mi? serum takılır mı? Bulantıda evde serum uygun mu? Gripte serum takılır mı? evde serum uygun mu? İshalde serum takılır mı_ evde serum kimlere takılır? Palyatif bakımda evde serum nedir? Yatağa bağımlı hasta kimdir? Yatak yarası bakımı , pansuman nasıl yapılır? Evde Kan Alma Nedir? Evde Kan Almanın Faydası Nedir? Yatağa bağımlı hastada serum/evde serum desteği nedir? Beslenme bozukluğunda serum/evde serum uygun mu? İdrar sondası takılması nedir? İdrar sondası çıkarılması nedir? Evde idrar sondası takılır mı? ALS li hastalarda evde bakım, ALS li hastada serum takibi, evde serum, Ameliyat sonrası pansuman nedir, Evde pansuman nedir, Ameliyat sonrası dikiş alma, enjeksiyon nedir, yatak yarası nedir, yatak yarası bakımı, yara pansumanı, evde pansuman, evde serum, evde serum kimlere takılır, evde serum faydalı mı?  Evde enjeksiyon nedir? Evde enjeksiyon kimler yapar gibi sorulardan dolayı bilgilendirme amaçlıdır.