Gluten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein grubudur. Özellikle buğdaydaki glutenin ve gliadin isimli prtenler, hamura elastikiyet kazandırır, ekmeğin kabarmasını ve şekil almasını sağlar. Yani temel olarak gluten; fırıncılığın gizli yapıtaşıdır.
Son yllrda gluten, popüler kültürde neredeyse “gizli düşman” ilan edildi. Fakat bilimsel olarak gluten herkes için zararlı bir mdde değildir. Burada kritik oln bireyin gluten duyarlılığı ve hastalık durumudur.
Gluten Hangi Besinlerde Bulunur?
Gluten içeren tahıllar:
. Buğday (tüm formları: bulgur, makarna, irmik, kuskus, un…)
. Arpa
. Çavdar
. Tritikale (buğday-çavdar melezi)
Glutenin bulunabildiği bazı ürünler:
. Ekmek, simit, poğaça
. Patsa, börek, kek
. Bira ve malt içeren içecekler
. Hazır çrbalr, soslar, bazı işlenmiş et ürünleri (katkı maddesi nedeniyle)
. Çikolata ve şekrlemelerin bir kısmı
Yulaf, doğal olarak gluten içermez ancak çoğunlukla ürtm sırasında buğday ile temas ettiği için “çapraz bulaşma” riski taşır. Bu nedenle çölyak hastaları yalnızca “glutensiz sertifikalı yulaf” tüketmelidir.
Glutenle İlgili 3 Durum: Kimler Risk Altında?
Gluten herkese aynı tepkiyi vermez. Bilimsel olarak üç klinik durum söz konusudur:
1)Çölyak Hastalığı
Glutenin tüketilmesiyle tetiklenen otoimmün bir hastalıktır. Bğışklık sistemi bğırsk mukozasına saldırır, ince bağırsak villusları hasar görür ve emilim bozukluğu gelişir.
Belirtiler:
. Kronik ishal veya kabızlık
. Şişkinlik, karın ağrısı
. Kilo kaybı, iştahsızlık
. Demir eksikliği anemisi
. Vitamin-mineral eksiklikleri
. Çocuklarda büyüme geriliği
Çölyak tanısı biyopsi ve spesifik kan testleri ile konur. Tedavisi ömür boyu sıkı glutensiz diyettir.
2) Gluten Duyarlılığı (Non-Çölyak Gluten Sensitivitesi)
Kan tahlilleri ve biyopsi normaldir fakat kişi gluten tükettiğinde şikâyet yaşar.
Belirtiler:
. Baş ağrısı, yorgunluk
. Şişkinlik, karın krampları
. Eklem ağrısı
. Konsantrasyon güçlüğü
Gluten kesildiğinde belirtiler hızla düzelir.
3) Buğday Alerjisi
Bağışıklık sisteminin buğday proteinlerine karşı alerjik reaksiyon göstermesidir.
Belirtiler:
. Kurdeşen, kaşıntı
. Ağız-dudak şişmesi
. Nefes darlığı, anafilaksi riski
Genellikle çocuklukta görülür.
Gluten Gerçekten Sağlığa Zararlı mı?
Gluten sağlıklı bireyler için zararlı bir protein değildir. Bağırsak florasında olumsuz etkileri olduğuna dair iddialar kanıta dayanmamaktadır. Ancak:
. Hızla çoğalan işlenmiş gıdalar
. Yüksek glutenli un üretimi
. Katkılı hazır ürünlerin artışı
Bazı bireylerde hassasiyet gelişimini tetikleyebilir.
Yani gluten değil, kötü beslenme alışkanlıkları suçludur.
Glutensiz Beslenmenin Riskleri
Hastalığı olmayan bireylerde gereksiz glutensiz diyet yapmak:
. Lif ve B vitaminleri eksikliklerine
. Bağırsak hareketlerinde yavaşlamaya
. Kan şekeri dengesinin bozulmasına
. Gereksiz yüksek maliyete neden olabilir.
Glutensiz ürünlerde lezzet ve dokuyu krumak için şeker ve yağ oranı çoğu zaman yüksektir. “Glutensiz=sağlıklı” değildir.
Kimler Gluteni Kesmek Zorunda?
. Çölyak hastaları
. Buğday alerjisi olanlar
. Gluten duyarlılığı doktor tarafından doğrulananlar
Bu gruplar dışında, gluten diyeti doktor ve diyetisyen önerisi olmadan uygulanmamalıdır.
Gluten Duyarlılığı Şüphesi Olan Kişiye Öneriler
. Gerekirse kan testleri ve gastroenteroloji değerlendirmesi yapılmalı
. Doktor önerisi olmadan “deneme amaçlı” gluteni tamamen kesmek doğru değildir
. Günlük beslenme düzeni ve belirtiler izlenmelidir
Erken, bilinçli ve profesyonel yönlendirme çok değerlidir.
Sonuç
Gluten; buğday ve benzeri tahıllarda bulunan doğal bir proteindir. Herkes için tehlikeli değildir. Fakat bazı bireylerde ciddi sağlık sonuçları oluşturabilir. Önemli olan:
Kendi bedenini tanımak
Gereksiz korkulara kapılmadan bilinçli beslenmek
Hastalık durumunda uzman desteği almak
Sağlıklı beslenmenin anahtarı kişiselleştirilmiş yaklaşımdır.
Bu yazı, gluten nedir? Çölyak hastalığı nedir?evde serum, evde enjeksiyon, yatak yarası bakımı, evde pansuman gibi Bağlıca-Çayyolu- Ümitköy- Koru- Yaşamkent gibi Ankara’nın pek çok bölgesinde araştırılan konular hakkında bilgilendirme amaçlıdır.
