Lipoprotein(a) Nedir? Lp(a) Yüksekliği ve Kolesterol Tedavisi, Takibinde Evde Kan Alma, Evde Serum, Evde Enjeksiyon
Lipoprotein(a) nedir, Lp(a) yüksekliği neden olur ve nasıl değerlendirilir? LDL, HDL, trigliserid ve ApoB arasındaki farklar, kolesterolü düşürmenin yolları ve kalp-damar sağlığı, evde kan alma, evde serum, evde enjeksiyon hakkında bilgilendirici içerik.
Lipoprotein(a) Nedir?
Kalp ve damar hastalıkları dünya genelinde önemli sağlık sorunlarının başında gelir. Bu hastalıkların gelişiminde hipertansiyon, diyabet, sigara kullanımı, hareketsiz yaşam ve yüksek kolesterol gibi bilinen risk faktörlerinin yanında daha az bilinen başka faktörler de vardır. Bunlardan biri Lipoprotein(a), kısa adıyla Lp(a) değeridir.
Son yıllarda üzerinde daha fazla duruluyor Lipoprotein(a)’nın.
Çünkü kişinin LDL kolesterolü çok yüksek olmasa bile Lp(a) yüksekliği kalp-damar hastalığı risk değerlendirmesine ek bilgi sağlayabilir.
Lipoprotein(a), yapısal olarak LDL partikülüne benzeyen ancak LDL’den farklı özellikleri bulunan bir lipoproteindir. Temel olarak LDL benzeri bir partiküle apolipoprotein(a) adı verilen özel bir proteinin bağlanmasıyla oluşur.
Lp(a) düzeyinin önemli bir özelliği vardır:
Büyük ölçüde genetik olarak belirlenir.
Dolayısıyla kişinin beslenmesi son derece düzenli, kilosu normal ve fiziksel aktivitesi yeterli olsa bile Lp(a) yüksek bulunabilir.
Bu nedenle yüksek Lipoprotein(a) değerinin yalnızca “yanlış beslenme” sonucunda ortaya çıktığını düşünmek doğru değildir.
Lipoprotein Nedir?
Kolesterol ve trigliseridler yağ yapısındaki maddelerdir ve kanda tek başlarına kolayca taşınamazlar. Bu nedenle proteinlerle birleşerek lipoprotein adı verilen yapıları oluştururlar.
Başlıca lipoproteinler şunlardır:
- LDL
- HDL
- VLDL
- şilomikronlar
- Lipoprotein(a)
Her birinin vücuttaki görevi ve kalp-damar sistemi üzerindeki etkileri birbirinden farklıdır.
Bu nedenle yalnızca “toplam kolesterolüm normal” demek kişinin kardiyovasküler riskini değerlendirmek için her zaman yeterli olmayabilir.
Gerektiğinde LDL, HDL, trigliserid, non-HDL kolesterol, ApoB ve Lp(a) gibi değerler birlikte değerlendirilir.
Bu tetkikler hekim tarafından uygun görüldüğünde laboratuvarda veya uygun koşullarda alınan kan örneğiyle çalışılabilir. Hareket kısıtlılığı bulunan kişilerde evde kan alma hizmeti, gerekli koşullar ve mevzuat çerçevesinde laboratuvar tetkiklerine erişimi kolaylaştırabilir.
LDL Kolesterol Nedir?
LDL, “Low Density Lipoprotein” kelimelerinin baş harflerinden oluşur.
Halk arasında sıklıkla kötü kolesterol olarak bilinir.
Aslında LDL kolesterolün kendisi bir lipoprotein partikülü içinde taşınan kolesteroldür. LDL partiküllerinin fazlalığı damar duvarında kolesterol birikimini ve ateroskleroz gelişimini kolaylaştırabilir.
Ateroskleroz ilerlediğinde;
- kalp krizi,
- koroner arter hastalığı,
- inme,
- periferik arter hastalığı
gibi ciddi sağlık sorunlarının gelişme riski artabilir.
Bu nedenle LDL kolesterol, kardiyovasküler risk değerlendirmesinin temel bileşenlerinden biridir.
HDL Kolesterol Nedir?
HDL, “High Density Lipoprotein” anlamına gelir.
Halk arasında iyi kolesterol olarak adlandırılır.
HDL metabolizması oldukça karmaşıktır. Genel olarak HDL partikülleri kolesterolün periferik dokulardan karaciğere taşınmasıyla ilişkilidir.
Ancak kardiyovasküler risk değerlendirmesi yalnızca HDL’nin yüksek veya düşük olmasına bakılarak yapılmaz.
LDL, trigliserid, ApoB, Lp(a), kan basıncı, kan şekeri, sigara kullanımı, yaş, aile öyküsü ve mevcut hastalıklar birlikte değerlendirilmelidir.
Lipoprotein(a) ile LDL Aynı Şey midir?
Hayır.
Birbirlerine benzeseler de Lp(a) ile LDL aynı değildir.
Lp(a), LDL benzeri bir partikülün apolipoprotein(a) adı verilen proteinle birleşmesinden oluşur.
Bu yapı Lp(a)’ya farklı biyolojik özellikler kazandırır.
Dolayısıyla;
LDL normal olduğu halde Lp(a) yüksek olabilir.
Ya da LDL ve Lp(a) aynı anda yüksek bulunabilir.
İkinci durumda toplam kardiyovasküler risk daha fazla önem kazanabilir.
Bu nedenle yalnızca standart lipid paneline bakmak bazı kişilerde bütün risk profilini göstermeyebilir.
Apolipoprotein B (ApoB) Nedir?
ApoB özellikle aterojenik, yani damar sertliği oluşumuyla ilişkili lipoprotein partiküllerinin değerlendirilmesinde kullanılan önemli bir belirteçtir.
LDL, VLDL kalıntıları ve Lp(a) gibi aterojenik partiküllerde ApoB bulunur.
Bu nedenle ApoB ölçümü bazı kişilerde kandaki aterojenik partikül yükü hakkında LDL kolesterolden farklı ve tamamlayıcı bilgi sağlayabilir.
Özellikle;
- trigliserid yüksekliği,
- metabolik sendrom,
- diyabet,
- obezite,
- LDL ile diğer risk göstergeleri arasında uyumsuzluk
bulunan kişilerde ApoB değerlendirmesi hekimin risk analizine yardımcı olabilir.
Lipoprotein(a) Neden Yükselir?
Lp(a) düzeyinin yaklaşık olarak büyük bölümü genetik özelliklerle ilişkilidir.
Bu nedenle aynı aile içerisinde birden fazla kişide yüksek Lp(a) görülebilir.
Beslenme ve egzersizin Lp(a) üzerindeki etkisi LDL üzerindeki etkisine göre oldukça sınırlıdır.
İşte Lp(a)’nın önemli özelliklerinden biri budur.
Kişi;
çok sağlıklı beslenebilir,
düzenli spor yapabilir,
ideal kilosunda olabilir,
sigara kullanmayabilir,
ancak yine de Lp(a) değeri yüksek çıkabilir.
Çünkü burada genetik faktörler güçlüdür.
Bununla birlikte böbrek, karaciğer ve tiroid hastalıkları gibi bazı durumlar ve kadınlarda gebelik veya menopoz gibi yaşam dönemleri Lp(a) düzeylerini etkileyebilir.
Lipoprotein(a) Kaç Olmalıdır?
Lp(a) sonuçları laboratuvara ve kullanılan yönteme göre mg/dL veya nmol/L olarak raporlanabilir.
Bu iki birim birbirine sabit bir katsayı kullanılarak kesin biçimde çevrilemez. Bunun nedeni Lp(a) partiküllerinin yapısal farklılıklarıdır.
Genel klinik yaklaşımda:
30 mg/dL’nin altı daha düşük riskli aralık,
30–50 mg/dL arası gri bölge,
50 mg/dL ve üzeri ise kardiyovasküler risk artırıcı bir faktör olarak değerlendirilebilir.
nmol/L üzerinden yapılan değerlendirmelerde de kullanılan yöntem ve güncel rehber eşikleri dikkate alınmalıdır.
Önemli olan tek bir rakama bakmak değil, kişinin bütün kardiyovasküler risk profilini değerlendirmektir.
Lp(a) Yüksekliği Neden Önemlidir?
Yüksek Lp(a), aterosklerotik kardiyovasküler hastalık gelişimiyle ilişkilidir.
Yüksek değerler;
- koroner arter hastalığı,
- kalp krizi,
- iskemik inme,
- periferik arter hastalığı,
- aort kapak darlığı
riskindeki artışla ilişkilendirilmektedir.
Ancak Lp(a) yüksekliği “kesin kalp hastalığı gelişecek” anlamına gelmez.
Risk kişiden kişiye değişir.
Örneğin aynı Lp(a) değerine sahip iki kişiden birinde;
LDL yüksekliği,
hipertansiyon,
diyabet,
sigara kullanımı
ve ailede erken yaşta kalp krizi öyküsü bulunabilirken diğerinde bunların hiçbiri bulunmayabilir.
Dolayısıyla Lp(a) mutlaka bütün risk faktörleriyle birlikte yorumlanmalıdır.
Lipoprotein(a) Belirti Verir mi?
Genellikle hayır.
Lp(a) yüksekliği çoğu kişide doğrudan belirti oluşturmaz.
Bu nedenle kişi yıllarca Lp(a) değerinin yüksek olduğunu bilmeden yaşayabilir.
Testin önemi de buradan gelir.
Güncel uluslararası rehberlerde yetişkinlerde hayat boyunca en az bir kez Lp(a) ölçümünün değerlendirilmesi önerilmektedir.
Özellikle ailesinde genç yaşta kalp krizi veya inme bulunan kişilerde bu test daha fazla önem taşıyabilir.
Kimler Lipoprotein(a) Testini Özellikle Düşünmelidir?
Lp(a) testi özellikle;
ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı bulunanlarda,
kişinin kendisinde erken yaşta koroner arter hastalığı gelişmişse,
ailesel hiperkolesterolemi bulunanlarda,
LDL kontrol altında olmasına rağmen kardiyovasküler olay gelişenlerde,
ailede bilinen yüksek Lp(a) öyküsü bulunanlarda
önem kazanabilir.
Tetkik istemi ve sonuçların değerlendirilmesi hekim tarafından yapılmalıdır.
Kan örneğinin sağlık kuruluşunda alınması mümkün olmadığı durumlarda evde kan alma seçeneği uygun kişilerde erişimi kolaylaştırabilir.
Lp(a) Testi Aç Karnına mı Yapılır?
Lp(a) ölçümü için tek başına değerlendirildiğinde açlık çoğu zaman zorunlu değildir.
Ancak aynı örnekte;
- trigliserid,
- glukoz,
- insülin veya
- başka metabolik tetkikler
çalışılacaksa hekimin veya laboratuvarın açlık önerisine uyulmalıdır.
Bu nedenle evde kan alma planlanırken hangi testlerin çalışılacağı önceden bilinmelidir.
Kan alma öncesindeki hazırlık tetkike göre değişebilir.
Lp(a) Bir Kez Ölçülmesi Yeterli midir?
Lp(a) büyük ölçüde genetik olarak belirlendiğinden birçok yetişkinde hayat boyunca bir kez ölçülmesi başlangıç risk değerlendirmesi için yeterli olabilir.
Ancak bazı klinik durumlarda hekimin tekrar ölçüm istemesi mümkündür.
Özellikle ölçümü etkileyebilecek hastalıkların bulunması veya tedavi ve araştırma süreçleri tekrar ölçümü gerektirebilir.
Lp(a) Yüksekse Aile Bireylerine Bakılmalı mı?
Evet, bu konu önemlidir.
Lp(a) yüksekliği güçlü genetik özellik gösterdiğinden kişinin birinci derece yakınlarında da yüksek değer bulunabilir.
Bu nedenle belirgin yüksek Lp(a) tespit edilen kişinin;
anne-babası,
kardeşleri
ve çocuklarının
uygun yaş ve klinik koşullarda değerlendirilmesi düşünülebilir.
Buna aile taraması veya kaskad tarama denir.
Lp(a) Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir?
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.
Lp(a) yüksekliği tespit edildiğinde günümüzde temel yaklaşım yalnızca laboratuvardaki Lp(a) rakamını düşürmeye çalışmak değildir.
Asıl hedef kişinin toplam kardiyovasküler riskini azaltmaktır.
Bunun için;
LDL kolesterol kontrol edilir,
kan basıncı düzenlenir,
diyabet varsa kontrol edilir,
sigara bırakılır,
sağlıklı kilo hedeflenir,
düzenli fiziksel aktivite yapılır,
beslenme düzenlenir.
Özellikle LDL kolesterolün etkin biçimde düşürülmesi önemlidir.
Statinler Lp(a)’yı Düşürür mü?
Statinlerin temel görevi LDL kolesterolü düşürmektir.
Lp(a)’yı belirgin biçimde düşürmezler.
Bazı çalışmalarda Lp(a) üzerinde küçük değişiklikler bildirilmiş olsa da bu durum, gerekli kişilerde statin tedavisinden kaçınmak için gerekçe değildir.
Çünkü statinlerin uygun hastalarda kalp-damar olaylarını azaltmadaki yararı güçlü bilimsel kanıtlara dayanmaktadır.
Dolayısıyla:
“Lp(a)’m yüksek, statin Lp(a)’yı düşürmüyor; o halde statin kullanmanın anlamı yok” düşüncesi doğru değildir.
Yüksek Lp(a) bulunan kişide LDL’nin kontrolü daha da önemli hale gelebilir.
Kolesterol Nasıl Düşürülür?
Kolesterolü düşürmek için ilk adımlardan biri beslenme ve yaşam tarzının düzenlenmesidir.
Ancak genetik olarak yüksek LDL bulunan veya kardiyovasküler riski yüksek kişilerde yaşam tarzı tek başına yeterli olmayabilir.
Bu durumda ilaç tedavisi gerekebilir.
Tedavinin şekline hekim karar verir.
1. Doymuş Yağ Tüketimi Azaltılmalıdır
Doymuş yağların fazla tüketimi LDL kolesterolü yükseltebilir.
Özellikle;
tereyağı,
kuyruk yağı,
işlenmiş et ürünleri,
yüksek yağlı süt ürünleri,
çok yağlı kırmızı etler
kontrollü tüketilmelidir.
Bunun yerine zeytinyağı gibi doymamış yağ kaynaklarının tercih edilmesi daha uygun olabilir.
2. Sebze ve Meyve Tüketimi Artırılmalıdır
Sebze ve meyveler lif, vitamin, mineral ve çeşitli biyolojik aktif bileşenler içerir.
Kalp dostu bir beslenme modelinin temelini;
sebzeler,
meyveler,
tam tahıllar,
kurubaklagiller,
kuruyemişler
ve uygun protein kaynakları oluşturabilir.
3. Çözünür Lif Tüketimi Önemlidir
Yulaf, arpa, baklagiller, elma ve bazı sebzelerde bulunan çözünür lif bağırsakta kolesterol metabolizmasını etkileyerek LDL’nin düşürülmesine katkıda bulunabilir.
Yeterli lif tüketimi aynı zamanda bağırsak sağlığını destekler.
4. Trans Yağlardan Kaçınılmalıdır
Endüstriyel trans yağlar kardiyovasküler sağlık açısından olumsuz etkilere sahiptir.
Paketli ürünlerin etiketleri okunmalı, aşırı işlenmiş gıdaların tüketimi sınırlandırılmalıdır.
5. Düzenli Egzersiz Yapılmalıdır
Düzenli fiziksel aktivite;
kilo kontrolüne,
kan basıncının düzenlenmesine,
insülin duyarlılığının iyileştirilmesine,
trigliseridlerin düşürülmesine
ve genel kardiyovasküler sağlığın korunmasına yardımcı olabilir.
Ancak önemli bir noktayı tekrar belirtelim:
Egzersiz Lp(a)’yı belirgin biçimde düşürmeyebilir.
Buna rağmen toplam kardiyovasküler riski azalttığı için son derece değerlidir.
6. Fazla Kilo Varsa Kilo Verilmelidir
Fazla kilo özellikle trigliserid yüksekliği, insülin direnci, hipertansiyon ve tip 2 diyabetle yakından ilişkilidir.
Vücut ağırlığının sağlıklı aralığa getirilmesi metabolik risk faktörlerinin kontrolüne yardımcı olabilir.
7. Sigara Bırakılmalıdır
Sigara damar endotelinde hasara neden olur ve ateroskleroz sürecini hızlandırabilir.
Lp(a) yüksekliği bulunan bir kişinin sigara kullanması toplam kardiyovasküler risk açısından özellikle önemlidir.
Bu nedenle sigaranın bırakılması alınabilecek en önemli koruyucu önlemlerden biridir.
8. Kan Şekeri Kontrol Edilmelidir
Diyabet ve yüksek LDL birlikteliği kardiyovasküler riski artırır.
Buna yüksek Lp(a) da eklendiğinde risk değerlendirmesi daha fazla önem kazanabilir.
Bu nedenle hekimin gerekli gördüğü durumlarda;
açlık glukozu,
HbA1c
ve diğer metabolik testler değerlendirilebilir.
Gerekli laboratuvar incelemeleri için uygun hastalarda evde kan alma hizmetinden yararlanılabilir.
9. Kan Basıncı Kontrol Altında Tutulmalıdır
Yüksek tansiyon damar duvarında uzun süreli hasara neden olabilir.
Kolesterol yüksekliği, Lp(a) yüksekliği ve hipertansiyon bir arada olduğunda riskler birbirinden bağımsız düşünülmemelidir.
Bu nedenle düzenli tansiyon takibi önemlidir.
Kolesterol İlaçları Nelerdir?
Kolesterol tedavisinde kullanılabilecek ilaç grupları arasında;
- statinler,
- ezetimib,
- PCSK9 inhibitörleri,
- bempedoik asit
gibi seçenekler bulunur.
Hangi ilacın kullanılacağı;
LDL düzeyine,
kişinin kardiyovasküler riskine,
daha önce kalp-damar hastalığı geçirip geçirmediğine,
eşlik eden hastalıklara,
kullanılan diğer ilaçlara
ve tedaviye verilen yanıta göre belirlenir.
Bu ilaçlar kişisel değerlendirme yapılmadan başlanmamalıdır.
PCSK9 İnhibitörleri ve Lp(a)
PCSK9 inhibitörleri güçlü LDL düşürücü ilaçlardır.
Aynı zamanda Lp(a) düzeyinde de belirli oranlarda azalma sağlayabilirler.
Ancak bu ilaçların temel kullanım amacı ve ruhsatlı endikasyonları LDL kolesterol ve kardiyovasküler risk yönetimiyle ilişkilidir; yalnızca Lp(a)’yı düşürmek amacıyla kişisel olarak başlanmaları uygun değildir.
Tedavi kararı kardiyoloji, iç hastalıkları veya ilgili uzman hekim tarafından verilmelidir.
Bazı PCSK9 ilaçları enjeksiyon yoluyla uygulanmaktadır. Hekim tarafından reçete edilen ve sağlık profesyoneli tarafından uygulanması gereken tedavilerde evde enjeksiyon hizmetinin uygun olup olmadığı ilacın özelliğine, hastanın durumuna ve mevzuata göre değerlendirilmelidir.
Evde enjeksiyon, reçetesiz ilaç uygulaması anlamına gelmez.
Her evde enjeksiyon uygulamasında doğru ilaç, doğru doz, doğru hasta, doğru uygulama yolu ve uygun takip temel güvenlik ilkeleridir.
Lp(a)’ya Özel Yeni İlaçlar Var mı?
Lp(a)’yı hedefleyen yeni tedaviler üzerinde yoğun bilimsel araştırmalar yürütülmektedir.
Özellikle apolipoprotein(a) üretimini azaltmaya yönelik antisens oligonükleotidler ve siRNA temelli tedaviler klinik araştırmalarda dikkat çekmektedir.
Bu tedavilerin bazıları Lp(a) düzeylerinde çok belirgin azalmalar sağlayabilmektedir.
Ancak yalnızca laboratuvar değerinin düşmesi yeterli değildir.
Asıl cevaplanması gereken soru şudur:
Lp(a)’nın düşürülmesi kalp krizi, inme ve diğer kardiyovasküler olayları gerçekten azaltıyor mu?
Bu nedenle sonuçlanmış kardiyovasküler sonlanım çalışmalarının sonuçları ve resmi ruhsatlandırma süreçleri önemlidir.
Lipoprotein Aferezi Nedir?
Çok yüksek Lp(a) veya LDL düzeyleri ve ilerleyici kardiyovasküler hastalığı bulunan seçilmiş hastalarda lipoprotein aferezi gündeme gelebilir.
Bu işlem kanın özel bir sistemden geçirilerek belirli lipoproteinlerin uzaklaştırılmasına dayanır.
Her yüksek Lp(a) değerinde uygulanmaz.
Oldukça seçilmiş hasta gruplarında uzman merkezlerde değerlendirilir.
Serum Kolesterolü Düşürür mü?
Bu konuda toplumda önemli bir yanlış anlaşılma bulunmaktadır.
Evde serum, yüksek LDL veya yüksek Lp(a)’nın standart tedavisi değildir.
Serum uygulaması yalnızca hekim tarafından belirlenen tıbbi endikasyonlarda yapılmalıdır.
Kolesterol yüksekliği nedeniyle gelişigüzel evde serum uygulaması yapılması bilimsel bir yaklaşım değildir.
Aynı şekilde Lp(a) yüksekliği saptanan kişiye yalnızca bu değeri düşürmek amacıyla evde serum başlanması uygun değildir.
Evde serum hizmeti hekim istemi, uygun endikasyon ve hastanın klinik durumuna göre değerlendirilmelidir.
Vitamin Serumları Kolesterolü Düşürür mü?
Vitamin veya benzeri içeriklerle hazırlanan intravenöz karışımların yüksek LDL veya Lp(a) için standart tedavi olduğu düşünülmemelidir.
Kolesterol yönetiminin temelinde;
sağlıklı yaşam tarzı,
kardiyovasküler risk değerlendirmesi
ve gerektiğinde kanıta dayalı ilaç tedavileri bulunur.
Bu nedenle evde serum uygulaması kolesterol tedavisinin yerine geçmez.
Evde serum yapılacaksa uygulamanın tıbbi gerekliliği ve içeriği hekim tarafından belirlenmelidir.
Evde Kan Alma ile Kolesterol Takibi Yapılabilir mi?
Uygun hastalarda ve uygun koşullarda evet.
Hareket kısıtlılığı bulunan, ileri yaşta olan veya sağlık kuruluşuna ulaşmakta güçlük yaşayan kişiler için evde kan alma laboratuvar tetkiklerine erişimi kolaylaştırabilir.
Hekim tarafından istenmesi halinde evde kan alma sırasında;
total kolesterol,
LDL,
HDL,
trigliserid,
Lp(a),
ApoB,
glukoz,
HbA1c
ve gerekli diğer testler için örnek alınabilir.
Ancak hangi tetkiklerin gerekli olduğuna kişinin sağlık durumuna göre hekim karar vermelidir.
Evde kan alma yalnızca örnek alma hizmetidir; laboratuvar sonuçlarının tıbbi yorumunun yerini tutmaz.
Kolesterol Tedavisinde Evde Enjeksiyon
Bazı lipid düşürücü ilaçlar enjeksiyon formunda olabilir.
Bu nedenle reçeteli tedavisi bulunan hastalarda evde enjeksiyon hizmeti gündeme gelebilir.
Ancak evde enjeksiyon uygulaması mutlaka ilacın saklama koşulları, uygulama yolu, doz aralığı ve hastanın klinik durumu dikkate alınarak gerçekleştirilmelidir.
Her hastaya evde enjeksiyon uygun olmayabilir.
İlk doz veya alerjik reaksiyon riski bulunan bazı ilaçlarda sağlık kuruluşunda takip gerekebilir.
Bu nedenle evde enjeksiyon kararı kişiye özel değerlendirilmelidir.
Evde Serum, Evde Enjeksiyon ve Evde Kan Alma Birbirinden Farklıdır
Bu üç hizmet zaman zaman birbirine karıştırılmaktadır.
Evde kan alma, laboratuvar incelemesi amacıyla kan örneği alınmasını ifade eder.
Evde enjeksiyon, hekim tarafından reçete edilmiş ilacın uygun uygulama yoluyla verilmesidir.
Evde serum ise hekim istemi ve tıbbi gereklilik doğrultusunda intravenöz sıvı veya reçete edilmiş tedavinin uygulanmasını ifade eder.
Dolayısıyla yüksek kolesterol veya Lp(a) tespit edilen kişide ilk yapılması gereken otomatik olarak evde serum veya evde enjeksiyon değildir.
Öncelikle kardiyovasküler risk değerlendirilmelidir.
Kolesterol Takibinde Hangi Kan Testlerine Bakılabilir?
Hastanın durumuna göre hekim;
total kolesterol,
LDL kolesterol,
HDL kolesterol,
trigliserid,
non-HDL kolesterol,
ApoB,
Lp(a),
açlık kan şekeri,
HbA1c,
karaciğer fonksiyon testleri,
böbrek fonksiyon testleri,
TSH
gibi tetkiklerden bazılarını isteyebilir.
Bu testlerin tamamı herkese rutin olarak yapılmak zorunda değildir.
Gerekli testler yaşa, hastalıklara, aile öyküsüne ve kullanılan ilaçlara göre belirlenir.
Gerekli durumlarda evde kan alma yoluyla örnek alınabilir.
Lp(a) ile ApoB Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki test sık karıştırılır.
Lp(a) belirli bir lipoprotein türünü ölçer.
ApoB ise aterojenik lipoprotein partiküllerinin taşıdığı temel yapısal proteinlerden biridir ve toplam aterojenik partikül yükü hakkında bilgi verir.
Bu nedenle ApoB normal olsa bile Lp(a) yüksek olabilir.
Aynı şekilde Lp(a) normal olmasına rağmen ApoB yüksek olabilir.
İkisi aynı test değildir ve birbirinin yerine geçmez.
LDL Normal, Lp(a) Yüksekse Ne Olur?
Bu oldukça önemli bir durumdur.
LDL’nin normal olması olumlu olmakla birlikte yüksek Lp(a)’nın oluşturduğu ek risk tamamen ortadan kalkmış kabul edilmez.
Bu durumda kişinin;
yaşı,
kan basıncı,
sigara kullanımı,
diyabet durumu,
aile öyküsü,
LDL ve ApoB değerleri,
mevcut damar hastalığı
birlikte değerlendirilir.
Yani yalnızca tek laboratuvar değerine bakılmaz.
Lp(a) Yüksekliğinde Beslenme İşe Yarar mı?
Beslenme düzenlenmesi Lp(a)’yı belirgin ölçüde düşürmeyebilir.
Ancak bu durum sağlıklı beslenmenin gereksiz olduğu anlamına gelmez.
Tam tersine.
Çünkü sağlıklı beslenme LDL, trigliserid, kilo, kan basıncı ve kan şekeri gibi değiştirilebilir risk faktörlerinin kontrolüne yardımcı olabilir.
Yüksek Lp(a)’nın değiştirilememesi, değiştirilebilen risk faktörlerini daha da önemli hale getirir.
Kolesterol Takibi Ne Sıklıkla Yapılmalıdır?
Takip sıklığı kişiden kişiye değişir.
Yeni ilaç başlanan kişilerde daha yakın laboratuvar kontrolü gerekebilirken değerleri stabil olan kişilerde daha uzun aralıklarla takip yapılabilir.
Hekim gerekli gördüğünde evde kan alma ile kontrol tetkikleri yapılabilir.
Tedavinin enjeksiyon formunda olması halinde uygun hastalarda evde enjeksiyon planlanabilir.
İntravenöz tedavi gerektiren farklı bir tıbbi durum varsa evde serum hizmeti ayrıca değerlendirilir.
Bu hizmetlerin hiçbiri birbirinin yerine geçmez.
Kalp Sağlığı İçin Küçük Ama Etkili Adımlar
Kolesterol ve kardiyovasküler risk yönetiminde mucizevi tek bir yöntem yoktur.
Düzenli hareket edin.
Sigara kullanmayın.
Sebze, meyve ve liften zengin beslenin.
Doymuş yağları sınırlayın.
Kan basıncınızı takip edin.
Kan şekerinizi kontrol ettirin.
Fazla kilonuz varsa sağlıklı kilo kaybı hedefleyin.
İlaçlarınızı hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
Kontrollerinizi aksatmayın.
Gerektiğinde evde kan alma, uygun reçeteli tedaviler için evde enjeksiyon ve tıbbi endikasyon bulunan durumlarda evde serum gibi hemşirelik hizmetlerinden yararlanılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Lipoprotein(a) nedir?
- Lipoprotein(a), LDL benzeri bir lipoprotein partikülüdür. Yapısında apolipoprotein(a) bulunur ve düzeyi büyük ölçüde genetik olarak belirlenir.
Lp(a) yüksekliği tehlikeli midir?
- Yüksek Lp(a), kalp-damar hastalıkları açısından bağımsız bir risk artırıcı faktör olarak değerlendirilir. Ancak kişinin gerçek riski diğer faktörlerle birlikte belirlenmelidir.
Lp(a) kaç olmalı?
- Laboratuvar yöntemine göre değişmekle birlikte 50 mg/dL ve üzerindeki değerler birçok güncel rehberde kardiyovasküler risk artırıcı faktör olarak kabul edilmektedir.
Lp(a) ile LDL aynı mıdır?
- Hayır. Lp(a), LDL benzeri olmakla birlikte apolipoprotein(a) içeren farklı bir partiküldür.
ApoB normal, Lp(a) yüksek olabilir mi?
- Evet. ApoB ve Lp(a) farklı parametrelerdir. Birinin normal olması diğerinin mutlaka normal olacağı anlamına gelmez.
Lp(a) diyetle düşer mi?
- Genellikle belirgin ölçüde düşmez. Lp(a) büyük ölçüde genetik olarak belirlenir. Bununla birlikte sağlıklı beslenme diğer kardiyovasküler risk faktörlerinin kontrolü açısından önemlidir.
Egzersiz Lp(a)’yı düşürür mü?
- Lp(a) üzerinde belirgin bir düşürücü etkisi olmayabilir ancak egzersiz toplam kalp-damar riskini azaltmaya yardımcı olduğu için önerilir.
Statin Lp(a)’yı düşürür mü?
- Statinlerin temel etkisi LDL kolesterolü düşürmektir. Lp(a)’yı anlamlı biçimde düşürmek için kullanılmazlar. Ancak gerekli hastalarda kardiyovasküler riski azaltmadaki yararları nedeniyle tedavinin önemli bir parçasıdırlar.
Lp(a) yüksekliğinde serum yapılır mı?
- Sadece Lp(a)’yı düşürmek amacıyla evde serum standart bir tedavi değildir. Serum tedavisi ancak hekim tarafından belirlenen başka bir tıbbi endikasyon varsa uygulanmalıdır.
Kolesterol için evde kan alınabilir mi?
- Uygun koşullarda evde kan alma ile lipid profili ve hekimin istediği diğer laboratuvar tetkikleri için örnek alınabilir.
Kolesterol ilaçları enjeksiyon şeklinde olabilir mi?
- Bazı LDL düşürücü tedaviler enjeksiyon şeklindedir. Reçete edilen tedavinin evde enjeksiyon şeklinde uygulanmasının uygunluğu ilaca ve hastaya göre değerlendirilmelidir.
Lp(a) yüksekliğinde aile bireyleri test yaptırmalı mı?
- Belirgin Lp(a) yüksekliğinde birinci derece yakınların değerlendirilmesi ve gerektiğinde test edilmesi önerilebilir.
Lp(a) testi ömür boyu bir kez yeterli midir?
- Lp(a) büyük ölçüde genetik olarak belirlendiğinden yetişkinlerde en az bir kez ölçülmesi önerilmektedir. Bazı özel klinik durumlarda tekrar ölçüm gerekebilir.
Lp(a) yüksekliği kalp krizi yapar mı?
- Yüksek Lp(a), kalp krizi riskinin artmasıyla ilişkilidir ancak tek başına kişinin kalp krizi geçireceğini göstermez.
Lp(a) yüksekliği aort darlığıyla ilişkili midir?
- Evet. Yüksek Lp(a), kalsifik aort kapak hastalığı ve aort darlığı riskindeki artışla ilişkilendirilmiştir.
Sonuç
Lipoprotein(a), kalp-damar sağlığının değerlendirilmesinde giderek daha fazla önem kazanan, büyük ölçüde genetik olarak belirlenen bir risk faktörüdür.
LDL normal olsa bile Lp(a) yüksek olabilir.
ApoB normal olsa bile Lp(a) yüksek bulunabilir.
Bu nedenle kardiyovasküler risk yalnızca total kolesterol veya LDL değerine bakılarak değerlendirilmemelidir.
Özellikle ailede erken yaşta kalp krizi veya inme öyküsü bulunan kişilerde Lp(a) ölçümü önem kazanır.
Lp(a)’yı yaşam tarzıyla belirgin biçimde düşürmek çoğu zaman mümkün değildir. Buna karşılık LDL kolesterolü, kan basıncını, kan şekerini, vücut ağırlığını ve sigara kullanımını kontrol etmek toplam kardiyovasküler riskin azaltılmasında son derece önemlidir.
Gerektiğinde laboratuvar takipleri evde kan alma hizmetiyle gerçekleştirilebilir. Hekim tarafından reçete edilmiş ve ev ortamında uygulanması uygun bulunan ilaçlarda evde enjeksiyon hizmeti değerlendirilebilir. Tıbbi gereklilik bulunan durumlarda ise evde serum uygulaması hekim istemi doğrultusunda gerçekleştirilebilir.
Ancak unutulmamalıdır:
Evde serum yüksek kolesterol veya Lp(a) tedavisinin yerine geçmez. Evde enjeksiyon yalnızca reçeteli ve uygun tedavilerin uygulanması için kullanılmalıdır. Evde kan alma ise tanı koymaz; laboratuvar incelemesi için gerekli örneğin uygun koşullarda alınmasını sağlar.
Kolesterol ve Lipoprotein(a) değerleri tek başına değil, kişinin bütün kardiyovasküler risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Bilgilendirme notu: Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi önerisi yerine geçmez. İlaç, enjeksiyon ve intravenöz uygulamalar hekim değerlendirmesi ve istemi doğrultusunda gerçekleştirilmelidir.
Bu yazı, Ankara’nın Bağlıca, Çayyolu, Ümitköy, Koru mahallesi, Yaşamkent, Etimesgut gibi pek çok bölgesinde araştırılan; Lipoprotein(a) Nedir? Kusmada serum/evde serum verilir mi? serum takılır mı? Bulantıda evde serum uygun mu? Gripte serum takılır mı? evde serum uygun mu? İshalde serum takılır mı_ evde serum kimlere takılır? Palyatif bakımda evde serum nedir? Yatağa bağımlı hasta kimdir? Yatak yarası bakımı, pansuman nasıl yapılır? Evde Kan Alma Nedir? Evde Kan Almanın Faydası Nedir? Yatağa bağımlı hastada serum/evde serum desteği nedir? Beslenme bozukluğunda serum/evde serum uygun mu? İdrar sondası takılması nedir? İdrar sondası çıkarılması nedir? Evde idrar sondası takılır mı? ALS li hastalarda evde bakım, ALS li hastada serum takibi, evde serum, Ameliyat sonrası pansuman nedir, Evde pansuman nedir, Ameliyat sonrası dikiş alma, enjeksiyon nedir, yatak yarası nedir, yatak yarası bakımı, yara pansumanı, evde pansuman, evde serum, evde serum kimlere takılır, evde serum faydalı mı? Evde enjeksiyon nedir? Evde enjeksiyon kimler yapar gibi sorulardan dolayı bilgilendirme amaçlıdır.
