Unutkanlık Neden Olur? Belirtileri, Nedenleri ve Yapılması Gerekenler, Takip Sürecinde Evde Serum, Evde Enjeksiyon, Evde Kan Alma

Unutkanlık neden olur? Yaşa bağlı unutkanlık, vitamin eksiklikleri, stres, uyku bozuklukları, tiroid hastalıkları, demans ve Alzheimer hastalığı ile ilişkisi nedir? Takip sürecinde evde serum, evde enjeksiyon, evde kan alma hakkında bilgilendirici içerik.

Unutkanlık Nedir?

Bir ismi hatırlayamamak, anahtarın nereye konulduğunu unutmak, bir odaya girince “Ben buraya neden gelmiştim?” diye düşünmek…

Hemen herkesin başına gelebilir bunlar.

Ancak unutkanlığın sıklığı arttığında, günlük yaşamı etkilemeye başladığında veya kişinin daha önce rahatlıkla yaptığı işleri yapmasını güçleştirdiğinde durumun değerlendirilmesi gerekir.

Unutkanlık, öğrenilmiş bir bilginin gerektiği anda hatırlanamaması veya yeni bilgilerin öğrenilmesi ve saklanmasında güçlük yaşanması olarak tanımlanabilir. Tek başına bir hastalık değildir. Bazen yoğun bir yaşam temposunun sonucu, bazen uyku eksikliğinin işareti, bazen vitamin veya hormon bozukluğunun belirtisi olabilir.

Bazı kişilerde ise unutkanlık, hafif bilişsel bozukluk veya demans gibi daha kapsamlı nörolojik tabloların ilk belirtilerinden biri olabilir.

Bu nedenle her unutkanlığı Alzheimer hastalığı olarak değerlendirmek doğru olmadığı gibi, giderek artan unutkanlığı yalnızca “yaşlılıktandır” diyerek geçiştirmek de doğru değildir.

Önemli olan şudur:

Unutkanlığın kendisinden çok; ne zamandır bulunduğu, ilerleyip ilerlemediği ve günlük yaşam üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.

Hafıza Nasıl Çalışır?

Unutkanlığı anlayabilmek için önce hafızanın nasıl çalıştığını bilmek gerekir.

Bellek tek bir sistemden oluşmaz. Beynin farklı bölgelerinin birlikte çalışmasıyla bilgi alınır, işlenir, depolanır ve gerektiğinde yeniden hatırlanır.

Bellek süreci genel olarak üç temel aşamada değerlendirilebilir:

1. Bilginin alınması

Yeni bir bilgiyle karşılaşıldığında öncelikle dikkatin o bilgiye yönelmesi gerekir.

Dikkat yoksa öğrenme de zorlaşır.

Örneğin bir kişi telefonuyla ilgilenirken karşısındaki kişinin söylediği bir ismi duymuş olabilir. Daha sonra ismi hatırlayamaması gerçek bir hafıza kaybından değil, bilginin başlangıçta yeterince kaydedilmemesinden kaynaklanabilir.

2. Bilginin depolanması

Alınan bilgi beyindeki bellek sistemlerinde saklanır.

Bu süreçte özellikle hipokampus önemli rol oynar.

3. Bilginin geri çağrılması

Depolanan bilginin gerektiğinde yeniden hatırlanması gerekir.

Bazen bilgi beyinde vardır ancak o anda geri çağrılamaz. Bir süre sonra aniden hatırlanabilir.

“Dilimin ucunda ama bir türlü söyleyemiyorum” durumu buna güzel bir örnektir.

Her Unutkanlık Hastalık mıdır?

Hayır.

Günlük yaşam içerisinde zaman zaman unutmak son derece doğal olabilir.

Yoğun çalışma temposu, stres, uykusuzluk, aynı anda çok sayıda işle ilgilenmek ve zihinsel yorgunluk geçici unutkanlığa yol açabilir.

Örneğin;

• Anahtarın yerini zaman zaman unutmak,
• Bir ismi hemen hatırlayamamak,
• Alışveriş listesindeki bir ürünü unutmak,
• Bir randevuyu ara sıra karıştırmak,
• Bir kelimeyi birkaç dakika sonra hatırlamak

tek başına demans anlamına gelmez.

Asıl dikkat edilmesi gereken değişimdir.

Kişi daha önce rahatlıkla yaptığı işleri artık yapmakta zorlanıyorsa, unutkanlık giderek artıyorsa veya yakınları belirgin bir değişiklik fark ediyorsa değerlendirme önem kazanır.

Yaşa Bağlı Normal Unutkanlık Nedir?

Yaş ilerledikçe beynin bilgiyi işleme hızı bir miktar yavaşlayabilir.

Yeni bir bilgiyi öğrenmek için daha fazla tekrar gerekebilir. İsimleri hatırlamak biraz daha uzun sürebilir.

Ancak normal yaşlanmada kişinin bağımsız yaşamını sürdürebilmesi beklenir.

Örneğin kişi:

“Komşumun adını unuttum ama biraz sonra hatırladım.”

diyebilir.

Bu durum ile:

“Yıllardır tanıdığım komşumu tanımadım.”

aynı değildir.

Normal yaşlanma ile hastalık kaynaklı bilişsel değişiklikleri ayıran en önemli özelliklerden biri budur.

Unutkanlık Neden Olur?

Unutkanlığın onlarca farklı nedeni olabilir.

Bunların bir bölümü geçici ve düzeltilebilir nedenlerdir.

Bir bölümü ise ayrıntılı tıbbi değerlendirme gerektirir.

1. Yoğun Stres

Stres unutkanlığın en sık karşılaşılan nedenlerinden biridir.

Yoğun stres altında beyin sürekli tehdit algısına odaklanabilir. Dikkatin bölünmesi yeni bilgilerin belleğe kaydedilmesini zorlaştırır.

Kişi aslında bilgiyi “unutmaktan” çok başlangıçta yeterince öğrenememiş olabilir.

Yoğun stres yaşayan kişilerde;

• konsantrasyon güçlüğü,
• dalgınlık,
• kelime bulmakta zorlanma,
• yapılan işi yarıda bırakma,
• randevuları unutma

gibi yakınmalar görülebilir

2. Uykusuzluk ve Kalitesiz Uyku

Uyku, hafızanın düzenlenmesinde son derece önemlidir.

Gün içinde öğrenilen bilgilerin işlenmesi ve bellekte güçlendirilmesi uyku sırasında devam eder.

Bu nedenle kronik uykusuzluk yaşayan kişilerde dikkat ve hafıza sorunları görülebilir.

Gece sık uyanmak, uyku apnesi, horlama, geç saatlere kadar ekran kullanımı veya düzensiz uyku saatleri bilişsel performansı olumsuz etkileyebilir.

Özellikle yüksek sesle horlama, uykuda nefes durması ve gündüz aşırı uyku hali varsa uyku apnesi açısından değerlendirme gerekebilir.

3. Depresyon ve Anksiyete

Ruhsal durum ile bilişsel işlevler arasında güçlü bir ilişki vardır.

Depresyonda;

• dikkat azalabilir,
• düşünme hızı yavaşlayabilir,
• motivasyon düşebilir,
• hafıza performansı azalabilir.

Özellikle ileri yaşlarda depresyon bazen demansı taklit eden belirgin unutkanlık yakınmalarına neden olabilir.

Bu nedenle unutkanlığın değerlendirilmesinde yalnızca nörolojik nedenlere odaklanılmaz.

Ruhsal durum da değerlendirilmelidir.

4. B12 Vitamini Eksikliği

B12 vitamini sinir sisteminin sağlıklı çalışması için önemlidir.

Eksikliğinde;

• unutkanlık,
• dikkat azalması,
• halsizlik,
• uyuşma ve karıncalanma,
• denge sorunları,
• kansızlık

gibi belirtiler görülebilir.

Unutkanlık şikâyeti bulunan bir kişide hekimin gerekli görmesi halinde B12 düzeyinin değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.

Laboratuvar incelemeleri gerektiğinde evde kan alma hizmeti, sağlık kuruluşuna ulaşmakta güçlük yaşayan kişiler açısından kolaylaştırıcı olabilir. Evde kan alma işlemi uygun koşullarda ve yetkili sağlık personeli tarafından gerçekleştirilmelidir.

5. Folat Eksikliği

Folat da sinir sistemi ve kan hücrelerinin yapımı açısından önemli vitaminlerden biridir.

Eksikliği bazı kişilerde halsizlik, konsantrasyon güçlüğü ve bilişsel yakınmalarla birlikte görülebilir.

Ancak unutkanlığı yalnızca tek bir vitamin eksikliğine bağlamak doğru değildir.

Tetkikler kişinin klinik durumuna göre hekim tarafından planlanmalıdır.

6. Tiroid Hastalıkları

Tiroid hormonları metabolizmanın yanı sıra beyin fonksiyonlarını da etkiler.

Özellikle hipotiroidide;

• zihinsel yavaşlama,
• unutkanlık,
• halsizlik,
• uyku hali,
• kilo alma,
• üşüme,
• kabızlık

görülebilir.

Bu nedenle unutkanlık değerlendirmesinde gerekli görülürse TSH ve serbest T4 gibi tiroid testleri istenebilir.

Bu tetkikler için sağlık kuruluşuna gitmekte güçlük yaşayan hastalarda evde kan alma bir seçenek olabilir.

Evde kan alma sonucunda elde edilen laboratuvar değerlerinin ise mutlaka hastanın klinik durumu ile birlikte değerlendirilmesi gerekir.

7. Demir Eksikliği ve Kansızlık

Anemi, dokulara oksijen taşınmasını etkileyebilir.

Özellikle belirgin kansızlıkta;

• halsizlik,
• çabuk yorulma,
• baş dönmesi,
• konsantrasyon azalması

ortaya çıkabilir.

Gerekli durumlarda tam kan sayımı, ferritin ve diğer demir parametreleri değerlendirilebilir.

Bu noktada evde kan alma, özellikle yaşlı, yatağa bağımlı veya hareket kısıtlılığı bulunan bireylerin tetkik sürecini kolaylaştırabilir.

8. Kullanılan İlaçlar Unutkanlık Yapabilir mi?

Evet.

Bazı ilaçlar dikkat ve hafıza üzerinde etkili olabilir.

Özellikle ileri yaşlarda çok sayıda ilacın birlikte kullanılması yani polifarmasi önemlidir.

Bazı;

• uyku ilaçları,
• sakinleştiriciler,
• antikolinerjik etkili ilaçlar,
• bazı alerji ilaçları,
• bazı ağrı kesici ilaçlar,
• bazı psikiyatrik ilaçlar

bilişsel fonksiyonları etkileyebilir.

Ancak kişinin kullandığı ilaçları kendi kararıyla bırakması doğru değildir.

İlaç listesi hekim tarafından değerlendirilmelidir.

9. Susuzluk Unutkanlığa Neden Olur mu?

Özellikle yaşlılarda sıvı kaybı önemli olabilir.

Dehidratasyon;

• halsizlik,
• baş dönmesi,
• tansiyon düşüklüğü,
• dikkat azalması,
• bilinç değişikliği

oluşturabilir.

Ancak burada önemli bir ayrıntı vardır.

Her halsizlik veya unutkanlık durumunda evde serum uygulanması doğru bir yaklaşım değildir.

Sıvı tedavisi kişinin sağlık durumu, kalp ve böbrek fonksiyonları, kullandığı ilaçlar ve sıvı-elektrolit dengesi değerlendirilerek hekim tarafından planlanmalıdır.

Özellikle kalp yetmezliği veya böbrek hastalığı bulunan kişilerde gereksiz evde serum uygulaması ciddi sorunlara yol açabilir.

Bu nedenle evde serum bir “unutkanlık tedavisi” değildir.

10. Elektrolit Bozuklukları

Sodyum, potasyum, kalsiyum ve diğer elektrolitlerde meydana gelen önemli değişiklikler nörolojik belirtilere yol açabilir.

Özellikle yaşlılarda belirgin sodyum düşüklüğü;

• uyku hali,
• sersemlik,
• bilinç bulanıklığı,
• dikkat bozukluğu,
• davranış değişiklikleri

ile kendini gösterebilir.

Böyle bir durumda yalnızca evde serum düşünmek yerine elektrolit bozukluğunun nedeni belirlenmelidir.

Gerekirse evde kan alma ile laboratuvar örneği alınabilir; ancak ciddi bilinç değişikliği veya akut nörolojik belirti varsa acil değerlendirme gerekir.

11. Kan Şekeri Bozuklukları

Hem çok düşük hem de çok yüksek kan şekeri bilişsel fonksiyonları etkileyebilir.

Hipoglisemide;

• terleme,
• titreme,
• çarpıntı,
• davranış değişikliği,
• bilinç bulanıklığı

görülebilir.

Diyabetin uzun dönemli kontrolü de damar sağlığı açısından önemlidir.

Gerekli durumlarda açlık kan şekeri ve HbA1c gibi tetkikler planlanabilir.

Bu tetkiklerin bazıları evde kan alma yöntemiyle de gerçekleştirilebilir.

12. Enfeksiyonlar ve Yaşlılarda Ani Bilinç Değişikliği

İleri yaşlarda enfeksiyonlar her zaman klasik belirtilerle ortaya çıkmayabilir.

Bazı yaşlı hastalarda enfeksiyon sırasında;

• ani dalgınlık,
• uyku hali,
• huzursuzluk,
• bilinç bulanıklığı,
• davranış değişikliği

görülebilir.

Bu tablo kronik unutkanlıktan farklıdır.

Saatler veya günler içerisinde gelişen ani bilinç ve dikkat bozukluğu deliryum açısından değerlendirilmelidir.

Gerekli görülürse tam kan sayımı, CRP ve diğer tetkikler istenebilir. Hareket kısıtlılığı olan bireylerde evde kan alma laboratuvar değerlendirmesine yardımcı olabilir.

Ancak ciddi bilinç değişikliği acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

Unutkanlık ve Hafif Bilişsel Bozukluk

Hafif bilişsel bozukluk, kişinin bilişsel performansında beklenenden daha belirgin bir azalma bulunmasına rağmen günlük yaşam bağımsızlığının büyük ölçüde korunabildiği bir durumdur.

Her hafif bilişsel bozukluk demansa dönüşmez.

Ancak takip edilmesi önemlidir.

Hafıza dışında;

• dikkat,
• dil,
• planlama,
• problem çözme,
• görsel-mekânsal beceriler

de etkilenebilir.

Unutkanlık ve Demans Aynı Şey midir?

Hayır.

Unutkanlık bir belirtidir.

Demans ise hafıza, düşünme, dil, muhakeme ve diğer bilişsel fonksiyonların günlük yaşamı etkileyecek düzeyde bozulduğu klinik bir tablodur.

Demansın farklı nedenleri vardır.

Bunlardan bazıları:

• Alzheimer hastalığı,
• vasküler demans,
• Lewy cisimcikli demans,
• frontotemporal demans,
• bazı nörolojik hastalıklar

olarak sıralanabilir.

Alzheimer Hastalığı Nedir?

Alzheimer hastalığı ilerleyici nörodejeneratif bir hastalıktır ve demansın en sık nedenlerinden biridir.

Hastalığın erken dönemlerinde yakın geçmişe ait bilgilerin hatırlanmasında güçlük görülebilir.

Örneğin kişi yıllar önce yaşadığı bir olayı ayrıntılarıyla anlatırken birkaç saat önce yapılan bir konuşmayı unutabilir.

İlerleyen dönemlerde;

• yön bulma,
• konuşma,
• karar verme,
• günlük işleri gerçekleştirme,
• kişileri tanıma

gibi işlevler etkilenebilir.

Ancak tekrar vurgulamak gerekir:

Her unutkanlık Alzheimer değildir.

Hangi Unutkanlık Belirtileri Dikkate Alınmalıdır?

Bazı belirtiler değerlendirme açısından daha önemlidir.

Örneğin;

aynı soruyu kısa aralıklarla tekrar tekrar sormak,

yakın zamanda yaşanan olayları tamamen unutmak,

sık kullanılan yolları karıştırmak,

para hesabında belirgin güçlük yaşamaya başlamak,

ilaç saatlerini sürekli karıştırmak,

yemek yapma gibi önceden rahatlıkla gerçekleştirilen işleri yapamamak,

kelime bulma güçlüğünün giderek artması,

kişilik veya davranış değişiklikleri ortaya çıkması

durumlarında değerlendirme önerilir.

Unutkanlıkta Hangi Kan Tahlilleri Yapılabilir?

Tek bir “unutkanlık testi” yoktur.

Tetkikler kişinin yaşına, öyküsüne, kullandığı ilaçlara ve muayene bulgularına göre planlanır.

Hekim gerekli gördüğünde;

Tam kan sayımı

Vitamin B12

Folat

TSH ve serbest T4

Açlık glukozu ve HbA1c

Sodyum

Potasyum

Kalsiyum

Karaciğer fonksiyon testleri

Böbrek fonksiyon testleri

gibi tetkikleri değerlendirebilir.

Bazı kişilerde klinik duruma göre daha farklı incelemeler de gerekebilir.

Bu testlerin önemli bir kısmı için kan örneği gerektiğinden evde kan alma, özellikle yatağa bağımlı hastalarda veya sağlık kuruluşuna ulaşmakta zorlanan ileri yaştaki kişilerde pratik bir seçenek olabilir.

Evde kan alma işlemi uygun numune koşullarına dikkat edilerek yapılmalıdır.

Ayrıca evde kan alma yalnızca numunenin alınması işlemidir; hangi tetkiklerin gerekli olduğuna ilişkin karar klinik değerlendirmeye göre verilmelidir.

Unutkanlıkta MR Çekilir mi?

Her unutkanlık şikâyetinde MR gerekmez.

Ancak hekim hastanın öyküsü ve nörolojik muayenesine göre beyin MR veya başka görüntüleme yöntemleri isteyebilir.

Görüntüleme;

• geçirilmiş inmeler,
• damar hastalıkları,
• kitleler,
• hidrosefali,
• bazı yapısal beyin değişiklikleri

gibi durumların değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Hafıza Testleri Nelerdir?

Unutkanlığın değerlendirilmesinde çeşitli bilişsel tarama testlerinden yararlanılabilir.

Mini Mental Durum Değerlendirme Testi ve Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) bunlara örnektir.

Bu testler tek başına kesin tanı koymaz.

Eğitim düzeyi, yaş, dil ve kültürel özellikler sonuçları etkileyebilir.

Bu nedenle sonuçlar klinik değerlendirmeyle birlikte yorumlanır.

Sitikolin Nedir?

Unutkanlık denildiğinde son yıllarda adı sık duyulan maddelerden biri de sitikolindir (citicoline/CDP-kolin).

Sitikolin, hücre zarlarının yapısında bulunan fosfolipitlerin senteziyle ilişkili biyolojik süreçlerde rol alan bir bileşiktir.

Sinir hücreleri ve bilişsel fonksiyonlar üzerindeki olası etkileri nedeniyle uzun yıllardır araştırılmaktadır.

Özellikle;

• bilişsel bozukluk,
• yaşa bağlı hafıza yakınmaları,
• bazı serebrovasküler hastalıklar,
• inme sonrası bilişsel sorunlar

gibi alanlarda sitikolin üzerine çalışmalar bulunmaktadır.

Ancak sitikolin konusunda önemli bir ayrım yapılmalıdır:

Sitikolin, “unutkanlığı kesin olarak gideren” veya Alzheimer hastalığını tedavi eden bir madde şeklinde sunulmamalıdır.

Bazı klinik araştırmalarda bilişsel performans üzerinde olumlu sonuçlar bildirilmiştir. Buna karşılık çalışmaların kalitesi, hasta grupları ve araştırma yöntemleri arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır.

Dolayısıyla sitikolin kullanımı kişiye özel tıbbi değerlendirme gerektirir.

Unutkanlığı bulunan bir kişide asıl önemli konu sitikolin kullanıp kullanmamak değil, öncelikle unutkanlığın nedenini belirlemektir.

B12 eksikliği bulunan bir kişide B12 eksikliği,

hipotiroidisi bulunan kişide tiroid bozukluğu,

depresyonu bulunan kişide ruhsal durum,

uyku apnesi bulunan kişide uyku problemi

gözden kaçırılmamalıdır.

Sitikolin Serumla Verilir mi?

Bir ürünün intravenöz veya farklı bir yolla uygulanabilir olması, her kişide uygulanmasının gerekli veya uygun olduğu anlamına gelmez.

Özellikle evde serum uygulamalarında temel prensip, uygulamanın tıbbi gerekliliğinin değerlendirilmesidir.

“Unutkanlığım var, bana serum yapın” yaklaşımı bilimsel değerlendirme yerine geçmez.

Aynı şekilde sitikolin içeren bir uygulamanın kişiye uygunluğu; kullanılan ürün, endikasyon, kişinin hastalıkları, diğer ilaçları ve hekim değerlendirmesine göre ele alınmalıdır.

Evde serum, hekim tarafından planlanan tedavinin uygun koşullarda uygulanmasını ifade eder; kendi başına unutkanlık tedavisi değildir.

Evde Enjeksiyon ve Unutkanlık

Unutkanlık nedeniyle yapılan değerlendirmelerde bazı eksiklikler veya başka hastalıklar tespit edilebilir.

Örneğin B12 eksikliği bulunan bazı hastalarda hekim parenteral tedavi planlayabilir.

Bu durumda reçete edilmiş tedavinin uygulanması için evde enjeksiyon hizmetinden yararlanılması mümkün olabilir.

Ancak evde enjeksiyon yapılmadan önce doğru ilaç, doğru doz, doğru hasta, doğru uygulama yolu ve doğru zaman kontrol edilmelidir.

Her unutkanlık yaşayan kişiye B12 evde enjeksiyon yapılması doğru değildir.

Önce eksiklik değerlendirilmelidir.

Hekim tarafından enjeksiyon tedavisi planlanmışsa evde enjeksiyon, hareket kısıtlılığı olan bireyler açısından uygulama kolaylığı sağlayabilir.

Unutkanlıkta Evde Sağlık Takibi Neden Önemlidir?

Özellikle ileri yaşta yaşayan kişilerde unutkanlık tek başına değerlendirilmemelidir.

Beslenme,

sıvı tüketimi,

ilaç kullanımı,

tansiyon,

kan şekeri,

uyku düzeni,

günlük yaşam aktiviteleri

bir bütün olarak ele alınmalıdır.

Gerekli laboratuvar incelemelerinde evde kan alma, reçete edilmiş parenteral tedavilerde evde enjeksiyon, hekim tarafından tıbbi olarak gerekli görülen intravenöz uygulamalarda ise uygun şartlarda evde serum hizmeti planlanabilir.

Ancak bu hizmetlerin hiçbiri Alzheimer veya demansın tek başına tedavisi değildir.

Evde Serum Unutkanlığa İyi Gelir mi?

Bu soru sık sorulur.

Cevabı ise unutkanlığın nedenine bağlıdır.

Sağlıklı bir kişide yalnızca unutkanlık şikâyeti nedeniyle gelişigüzel evde serum uygulanmasının unutkanlığı düzelttiğine ilişkin genel bir tedavi yaklaşımı yoktur.

Dehidratasyon veya başka tıbbi nedenlerle intravenöz sıvı tedavisi gerekiyorsa hekim bunu ayrıca değerlendirebilir.

Özellikle ileri yaştaki kişilerde kontrolsüz evde serum uygulamalarından kaçınılmalıdır.

Kalp yetmezliği ve böbrek yetmezliği bulunan kişilerde sıvı yüklenmesi ciddi sonuçlara neden olabilir.

Bu nedenle evde serum uygulaması öncesinde kişinin mevcut hastalıklarının bilinmesi önemlidir.

Evde Enjeksiyon Ne Zaman Gündeme Gelebilir?

Unutkanlığın araştırılması sırasında B12 gibi bazı eksikliklerin saptanması halinde hekim enjeksiyon tedavisi planlayabilir.

Böyle bir durumda evde enjeksiyon yapılabilir.

Fakat laboratuvar değerlendirmesi yapılmadan gelişigüzel vitamin enjeksiyonlarına başlamak doğru değildir.

Öncelikle gerekirse evde kan alma ile tetkikler gerçekleştirilebilir.

Sonuçlara ve klinik değerlendirmeye göre tedavi planlanır.

Reçete edilen ilaçların evde enjeksiyon şeklinde uygulanması ise yetkili sağlık personeli tarafından uygun koşullarda gerçekleştirilmelidir.

Unutkanlığı Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?

Unutkanlığın altında belirli bir hastalık bulunmuyorsa sağlıklı yaşam alışkanlıkları bilişsel sağlığın korunmasında önemlidir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün 2026 yılında güncellediği bilişsel gerileme ve demans riskini azaltmaya yönelik rehberinde de yaşam biçimi ve değiştirilebilir sağlık risklerinin yönetimi önemli yer tutmaktadır.

Düzenli fiziksel aktivite

Hareket yalnızca kasları değil, beyni de destekler.

Kişinin yaşı ve sağlık durumuna uygun düzenli fiziksel aktivite kalp-damar sağlığının korunmasına yardımcı olur.

Sağlıklı beslenme

Sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, balık ve sağlıklı yağ kaynaklarından zengin dengeli beslenme genel sağlık açısından önemlidir.

Tek bir “hafıza besini” yoktur.

Önemli olan beslenmenin bütünüdür.

Kaliteli uyku

Her gece düzenli ve yeterli uyku bilişsel fonksiyonların korunmasına yardımcı olur.

Sosyal yaşam

Sosyal ilişkileri sürdürmek, insanlarla iletişim kurmak ve günlük yaşama aktif katılım bilişsel sağlık açısından değerlidir.

Zihinsel aktivite

Yeni şeyler öğrenmek,

kitap okumak,

bulmaca çözmek,

yeni bir dil öğrenmek,

müzikle ilgilenmek,

strateji oyunları oynamak

zihinsel aktivitenin devamına katkıda bulunabilir.

Tansiyon ve Damar Sağlığı Neden Önemlidir?

Beyin damar sağlığı ile bilişsel sağlık yakından ilişkilidir.

Hipertansiyon, diyabet, sigara kullanımı, yüksek kolesterol ve fiziksel hareketsizlik gibi damar sağlığını etkileyen faktörlerin kontrol altında tutulması önemlidir.

Bu nedenle unutkanlığı olan bir kişide yalnızca hafızaya odaklanmak yeterli olmayabilir.

Genel kardiyovasküler risk faktörleri de değerlendirilmelidir.

Gerekli laboratuvar kontrollerinde evde kan alma hizmeti özellikle hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için yardımcı olabilir.

Unutkanlıkta Vitamin Serumu Gerekli midir?

Her unutkanlık vitamin eksikliğinden kaynaklanmaz.

Bu nedenle tetkik yapılmadan veya klinik değerlendirme olmadan “hafıza serumu” gibi ifadelerle intravenöz uygulamalar yapılması bilimsel açıdan doğru değildir.

Eksiklik düşünülüyorsa önce gerekli laboratuvar değerlendirmeleri yapılmalıdır.

Gerekirse evde kan alma gerçekleştirilebilir.

Tespit edilen eksikliğin tedavisi ise hekimin planına göre ağızdan, evde enjeksiyon yoluyla veya uygun endikasyon bulunuyorsa farklı uygulama yollarıyla yapılabilir.

Evde serum uygulamasının yolu ve içeriği kişiye özel değerlendirilmelidir.

İleri Yaşta Unutkanlığı Olan Hastanın İlaçları Nasıl Takip Edilmeli?

Unutkanlığı olan yaşlılarda ilaç güvenliği ayrı önem taşır.

Hasta;

ilacı aldığını unutabilir,

aynı ilacı ikinci kez alabilir,

farklı ilaçları karıştırabilir,

dozu yanlış kullanabilir.

Bu nedenle haftalık ilaç kutuları, yazılı ilaç çizelgeleri ve yakınlarının kontrolü yararlı olabilir.

Tedavide değişiklik yapılması gerekiyorsa hekim değerlendirmesi alınmalıdır.

Reçeteli evde enjeksiyon uygulamalarının kayıt altına alınması da ilaç tekrarlarının önlenmesine yardımcı olur.

Ani Başlayan Unutkanlık Acil midir?

Uzun süredir devam eden hafif unutkanlık ile birkaç saat içinde ortaya çıkan bilinç değişikliği aynı şey değildir.

Özellikle;

ani konuşma bozukluğu,

yüzde kayma,

kol veya bacakta güç kaybı,

ani denge bozukluğu,

şiddetli yeni başlayan baş ağrısı,

bilinç değişikliği

varsa inme gibi acil durumlar düşünülmelidir.

Bu durumda evde serum, evde enjeksiyon veya rutin evde kan alma için beklemek yerine acil sağlık değerlendirmesi gerekir.

Zaman önemlidir.

Unutkanlıkta Ailelere Öneriler

Unutkanlık yalnızca hastayı değil, ailesini de etkileyebilir.

Yakınınız aynı soruyu tekrar tekrar soruyorsa kızmak yerine bunun bilişsel bir sorunun parçası olabileceğini düşünmek gerekir.

Ev ortamında;

saat ve takvim bulundurmak,

ilaçları düzenlemek,

aydınlatmayı yeterli tutmak,

düşme risklerini azaltmak,

rutin oluşturmak,

önemli telefon numaralarını görünür yere koymak

yararlı olabilir.

Yaşlı kişinin sağlık kontrollerinin aksatılmaması da önemlidir.

Gerekli durumlarda evde kan alma, reçeteli evde enjeksiyon ve tıbbi gereklilik halinde evde serum gibi sağlık hizmetleri, sağlık kuruluşuna ulaşmakta zorlanan hastaların bakım sürecini destekleyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Unutkanlık kaç yaşında başlar?

• Unutkanlığın belirli bir başlangıç yaşı yoktur. Gençlerde de stres, uykusuzluk, depresyon, vitamin eksiklikleri ve çeşitli sağlık sorunlarına bağlı unutkanlık görülebilir.

Her unutkanlık Alzheimer belirtisi midir?

• Hayır. Unutkanlığın çok sayıda nedeni vardır. Alzheimer bunlardan yalnızca biridir.

B12 eksikliği unutkanlık yapar mı?

• B12 eksikliği bazı kişilerde bilişsel yakınmalara yol açabilir. Gerekli görülürse kan düzeyi değerlendirilir.

B12 için evde enjeksiyon yapılabilir mi?

• Hekim tarafından parenteral B12 tedavisi reçete edilmişse, uygun koşullarda yetkili sağlık personeli tarafından evde enjeksiyon uygulanabilir. Her unutkanlık şikâyetinde gelişigüzel B12 enjeksiyonu yapılmamalıdır.

Unutkanlık için hangi kan testleri yapılır?

• Tek bir standart panel bulunmaz. Hekim gerekli görürse tam kan sayımı, B12, folat, tiroid fonksiyonları, glukoz, böbrek-karaciğer fonksiyonları ve elektrolitleri değerlendirebilir.

Tetkikler için evde kan alma yapılabilir mi?

• Uygun hastalarda evde kan alma gerçekleştirilebilir. Özellikle yaşlı, yatağa bağımlı veya hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için evde kan alma süreci kolaylaştırabilir.

Serum unutkanlığı giderir mi?

• Hayır. Evde serum, unutkanlığın genel veya standart bir tedavisi değildir. Sıvı veya intravenöz tedavi için tıbbi endikasyon bulunması gerekir.

Vitamin serumu hafızayı güçlendirir mi?

• Vitamin eksikliği bulunmayan herkeste intravenöz vitamin uygulamasının hafızayı güçlendireceği söylenemez. Eksiklikler uygun tetkiklerle değerlendirilmelidir.

Sitikolin unutkanlığa iyi gelir mi?

• Sitikolin bilişsel fonksiyonlar üzerindeki olası etkileri nedeniyle araştırılmıştır. Bazı çalışmalar olumlu sonuçlar bildirmiştir; ancak mevcut bilimsel kanıtlar sitikolinin her unutkanlık türünde etkili, kesin bir tedavi olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Kullanım kararı kişiye özel değerlendirilmelidir.

Sitikolin Alzheimer hastalığını tedavi eder mi?

• Sitikolin Alzheimer hastalığını ortadan kaldıran veya kesin olarak tedavi eden bir ilaç şeklinde değerlendirilmemelidir. Bu alandaki çalışmaların sonuçları ve kanıt kalitesi sınırlıdır.

Unutkanlık genç yaşta neden olur?

• Yoğun stres, uykusuzluk, anksiyete, depresyon, dikkat problemleri, bazı vitamin eksiklikleri, tiroid bozuklukları ve bazı ilaçlar gençlerde unutkanlık yakınmasına neden olabilir.

Çok unutkan oldum, ne yapmalıyım?

• Unutkanlığın süresi ve günlük yaşam üzerindeki etkisi önemlidir. Şikâyet devam ediyor veya artıyorsa hekim değerlendirmesi uygun olur.

Unutkanlıkta evde serum yaptırmalı mıyım?

• Sadece unutkanlık bulunduğu için evde serum yaptırmak uygun bir yaklaşım değildir. Öncelikle unutkanlığın nedeni araştırılmalıdır.

Unutkanlıkta evde enjeksiyon gerekir mi?

• Unutkanlığın kendisi evde enjeksiyon endikasyonu değildir. Ancak değerlendirme sonucunda enjeksiyonla uygulanması gereken reçeteli bir tedavi planlanırsa evde enjeksiyon gündeme gelebilir.

Unutkanlıkta evde kan alma faydalı olabilir mi?

• Laboratuvar tetkiki gereken ve sağlık kuruluşuna ulaşmakta güçlük çeken hastalarda evde kan alma tetkik sürecinin yürütülmesine yardımcı olabilir.

Unutkanlık tamamen geçer mi?

• Bu durum nedene bağlıdır. Uykusuzluk, bazı vitamin eksiklikleri, ilaç etkileri veya tiroid bozuklukları gibi düzeltilebilir nedenlerde yakınmalar azalabilir. Nörodejeneratif hastalıklarda ise yaklaşım farklıdır.

Sonuç: Unutkanlığı Küçümsemeyin, Ama Her Unutkanlığı da Alzheimer Sanmayın

Unutkanlık günlük hayatın içerisinde zaman zaman hepimizin yaşayabileceği bir durumdur.

Anahtarın yerini unutmak, bir ismi geç hatırlamak veya yoğun bir günün sonunda randevuyu karıştırmak tek başına ciddi bir hastalık anlamına gelmez.

Fakat unutkanlık giderek artıyorsa…

Aynı sorular tekrar tekrar soruluyorsa…

Günlük işler yapılamamaya başlanmışsa…

Yön bulmak zorlaşıyorsa…

İlaçlar sürekli karıştırılıyorsa…

Yakınları kişide belirgin bir değişiklik fark ediyorsa…

durumun değerlendirilmesi önemlidir.

Unutkanlığın arkasında stres veya uykusuzluk kadar B12 eksikliği, tiroid hastalıkları, metabolik sorunlar, kullanılan ilaçlar, depresyon, hafif bilişsel bozukluk veya nörolojik hastalıklar da bulunabilir.

Bu nedenle doğru yaklaşım, belirtileri bastırmaya çalışmaktan önce nedenini araştırmaktır.

Gerekli görülen laboratuvar incelemelerinde evde kan alma, özellikle ileri yaşta ve hareket kısıtlılığı bulunan bireylerin tetkik sürecini kolaylaştırabilir.

Hekim tarafından reçete edilmiş parenteral tedaviler söz konusu olduğunda evde enjeksiyon uygun koşullarda gerçekleştirilebilir.

Tıbbi gerekliliği bulunan intravenöz tedavilerde ise evde serum uygulaması hekim planlaması doğrultusunda değerlendirilmelidir.

Ancak evde serum, evde enjeksiyon ve evde kan alma birbirinden farklı sağlık uygulamalarıdır ve hiçbiri tek başına “unutkanlık tedavisi” olarak değerlendirilmemelidir.

Sitikolin konusunda da aynı bilimsel yaklaşım korunmalıdır. Sitikolin bilişsel fonksiyonlar açısından araştırılan bir bileşiktir; ancak mevcut veriler onu bütün unutkanlık türlerinde kesin sonuç veren bir tedavi olarak tanımlamak için yeterli değildir.

Beyin sağlığını korumak uzun soluklu bir süreçtir.

İyi uyku, hareketli yaşam, dengeli beslenme, sosyal ilişkiler, zihinsel aktivite, kalp-damar risklerinin kontrolü ve gerektiğinde profesyonel sağlık değerlendirmesi…

Hafızayı korumanın temeli, tek bir uygulamadan çok bu bütüncül yaklaşımda saklıdır.

Önemli Bilgilendirme: Bu içerik genel sağlık bilgisi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya kişiye özel tedavi önerisi yerine geçmez. Unutkanlığın nedeni ve gerekli tetkik ya da tedaviler kişinin klinik durumuna göre yetkili hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Bu yazı, Ankara’nın Bağlıca, Çayyolu, Ümitköy, Koru mahallesi, Yaşamkent, Etimesgut gibi pek çok bölgesinde araştırılan; Unutkanlık Nedir? Kusmada serum/evde serum verilir mi? serum takılır mı? Bulantıda evde serum uygun mu? Gripte serum takılır mı? evde serum uygun mu? İshalde serum takılır mı_ evde serum kimlere takılır? Palyatif bakımda evde serum nedir? Yatağa bağımlı hasta kimdir? Yatak yarası bakımı, pansuman nasıl yapılır? Evde Kan Alma Nedir? Evde Kan Almanın Faydası Nedir? Yatağa bağımlı hastada serum/evde serum desteği nedir? Beslenme bozukluğunda serum/evde serum uygun mu? İdrar sondası takılması nedir? İdrar sondası çıkarılması nedir? Evde idrar sondası takılır mı? ALS li hastalarda evde bakım, ALS li hastada serum takibi, evde serum, Ameliyat sonrası pansuman nedir, Evde pansuman nedir, Ameliyat sonrası dikiş alma, enjeksiyon nedir, yatak yarası nedir, yatak yarası bakımı, yara pansumanı, evde pansuman, evde serum, evde serum kimlere takılır, evde serum faydalı mı?  Evde enjeksiyon nedir? Evde enjeksiyon kimler yapar gibi sorulardan dolayı bilgilendirme amaçlıdır.https://rezonanssaglik.com/