Anafilaksi Nedir? Belirtiler, İlk Müdahale, Otoadrenalin Enjektörü ve Takip

Anafilaksi nedir, vücutta ne olur, belirtileri nelerdir? Evde ilk müdahale adımları, otoadrenalin enjektörü (adrenalin otoenjektörü) kullanımı, saklama koşulları ve anafilaksi sonrası izlem süreci, evde kan alma, evde serum, evde enjeksiyon hakkında bilgilendirme

Anafilaksi nedir?

Anafilaksi; genellikle dakikalar içinde başlayan, birden fazla organ sistemini etkileyebilen ve tedavi edilmezse hayatı tehdit edebilen ağır alerjik reaksiyondur. Dünya Alerji Örgütü (WAO) ve Avrupa Alerji ve Klinik İmmünoloji Akademisi (EAACI) kılavuzlarında, intramüsküler adrenalin (epinefrin) ilk basamak tedavi olarak vurgulanır. PMC+1

Anafilaksi her zaman “deride döküntü” ile gelmeyebilir. Özellikle solunum ve dolaşım bulguları ön plandaysa, cilt bulguları olmasa bile anafilaksi düşünülmelidir. research.rug.nl+1

Anafilakside vücutta neler oluyor?

Anafilaksi sırasında bağışıklık sistemi yoğun şekilde “aracı maddeler” (histamin vb.) salgılar. Bunun sonucunda:

. Damar genişlemesi ve sıvı kaçışı; tansiyon düşmesi, bayılma/şok

. Bronş daralması ve üst hava yolu ödemi; hırıltı, nefes darlığı, boğazda tıkanma hissi

. Kalp- dolaşım stres yanıtı; çarpıntı, hızlı nabız, soğuk terleme

Bu tablo ilerlerse anafilaktik şok gelişebilir ve acil müdahale şarttır. PMC+1

En sık tetikleyiciler (nedenler)

Kılavuzlarda en sık tetikleyiciler şöyle özetlenir: PMC+1

. Besinler: yer fıstığı/kuruyemişler, deniz ürünleri, süt, yumurta, mantar vb.

. İlaçlar: özellikle bazı antibiyotikler, ağrı kesiciler

. Böcek sokmaları: arı, akrep vb.

. Lateks

. Egzersize bağlı anafilaksi (bazı kişilerde belirli besin+ egzersiz birlikteliği)

Anafilaksi Belirtileri nelerdir?

Belirtiler genellikle dakikalar- ilk saat içinde başlar. Bir kişide aşağıdakilerden biri veya birkaçı görülebilir:

1.Cilt ve mukoza

.  Kaşıntı, kızarıklık, kurdeşen

. Dudak- dil- göz kapağı şişmesi (anjiyoödem)

2. Solunum

. Nefes darlığı, hırıltı

. Öksürük, ses kıısklığı

. Boğazda daralma/ “yumru” hissi

3. Dolaşım

. Baş dönmesi, bayılma hissi

. Tansiyon düşüklüğü, soğuk terleme

. Çarpıntı

4. Sindirim

. Bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal

Kritik not: “Astım atağı gibi” başlayan ağır nefes darlığında özellikle alerjen temas öyküsü varsa, kılavuzlar adrenalini geciktirmemeyi vurgular. Royal Children’s Hospital+1

Anafilakside ilk müdahale: Ne yapılmalı?

1.Zaman kaybetmeden 112’yi arayın

– Anafilaksi hastanede izlem gerektiren bir acil durumdur.

2. Doğru pozisyon hayat kurtarır

– Kılavuzlar” pozisyon” konusunu özellikle vurgular:

. Kişi düz yatırılır, bacaklar mümkünse hafif kaldırılır

.  Ayakta tutmayın, yürütmeyin. Ani ayağa kaldırma, tansiyonun daha da düşmesine ve ani kötüleşmeye yol açabilir. Royal Children’s Hospital+1

. Nefes darlığı belirginse oturur pozisyon verilebilir; bilinç kaybı/ kusma varsa yan pozisyon.

3. İlk seçenek tedavi: İntramüsküler adrenalin

WAO, EAACI ve Resus UK başta olmak üzere otoriteler: “Adrenalin ilk basamak, gecikmemeli.” der. PMC+2

. Uygulama yeri: uyluğun dış- ön yan kısmı(anterolateral uyluk)

. Gerekirse 5 dakika sonra belirtiler sürüyorsa tekrar doz uygulanabileceği vurgulanır. resus.org.uk+2

. İV adrenalin yalnızca uygun donanım ve deneyim olan özel ortamlarda düşünülmelidir. resus.org.uk+1

4. Antihistaminik ve steroid konusu (doğru bilinen yanlışlar)

Birçok kişi “önce antihistaminik/steroid verelim” diye düşünür; ancak güncel rehberlerde:

. Antihistaminikler kaşıntı/ürtiker gibi cilt bulgularına yardımcı olabilir ama solunum/dolaşım sorunlarını tedavi etmez; adrenalin yerine geçmez.seslhd.health.nsw.gov.au+1

. Resuscitation Council UK, steroidlerin (hidrokortizon gibi) rutin kullanımını artık önermediğini; ana tedavinin adrenalin olduğunu belirtir. resus.org.uk

5. Sıvı desteği ve oksijen (şok bulgusu varsa)

Rehberlerde, tansiyon düşüklüğü/şok bulgularında IV sıvı desteğinin önemli bir ek tedavi olduğu; ancak bunun da adrenalini geciktirmemesi gerektiği vurgulanır. PMC

Otoadrenalin enjektörü (adrenalin otoenjektörü) nedir?

Otoenjektör; acil durumlarda hızlı uygulanabilen, önceden ayarlanmış adrenalin içeren cihazdır. Toplumda anafilaksi riski olan kişilerin kendisi/ yakını tarafından kullanılmak üzere planlanır; EAACI ve WAO, “toplumda erişilebilirlik ve eğitim” konusunu özellikle vurgular. research.rug.nl+1

Otoenjektör nasıl uygulanır? (genel prensipler)

. Bölge: Uyluğun dış-orta kısmı (giysi üzerinden uygulanabilir)

. Bas- bekle- çek prensibi (cihaza göre saniye değişebilir)

. Uygulama sonrası 112/ acil başvuru mutlaka yapılır.

Cihazların kullanım adımları marka/model bazında farklılaşabileceği için, kişinin kendi cihazına ait prospektüs/educator eğitimi esas alınmalıdır.

Otoenjektör nasıl muhafaza edilir?

Kılavuzlarda ortak vurgular:

. Aşırı sıcak/soğuktan korunmalı, dondurulmamalı

. Direkt güneşte/arabada bırakılmamalı

. Son kullanma tarihi takip edilmeli.  allergy.org.au

Anafilaksi sonrası neden hastanede izlem gerekir?

Biphasic (iki fazlı) reaksiyon riski:

Anafilaksi bazen ilk belirtiler düzeldikten saatler sonra tekrar alevlenebilir (bifazik reaksiyon). Bu nedenle acil serviste gözlem önerilir. EAACI’nin hasta rehberi dokümanında, düzelme olsa bile en az 4-6 saat gözlem vurgulanır. EAACI

Tetikleyicinin saptanması ve “triptaz” ölçümü:

EAACI kılavuzu; klinik tanı kriterlerinin önemini ve bazı durumlarda olay sonrası triptaz gibi testlerin değerlendirmeye katkı sağlayabileceğini belirtir (özellikle tanı belirsizse). research.rug.nl+1

Özel durumlar: Kılavuzların dikkat çektiği gruplar

Astımı olanlar:

Astım öyküsü olanlarda ağır solunum bulguları daha hızlı  gelişebilir; bazı kılavuzlar “anafilaksi şüphesi varsa önce adrenalin” yaklaşımını vurgular. Royal Children’s Hospital

Gebelik:

Gebelikte de temel yaklaşım benzerdir: adrenalin ilk basamak tedavidir, geciktirilmez. allergy.org.au+1

Refrakter anafilaksi:

İki uygun IM adrenalin dozuna rağmen ABC (hava yolu- solunum- dolaşım) sorunları sürüyorsa “refrakter anafilaksi” düşünülür; bu durumda ileri yaşam desteği/uzman yönetimi gerekir. PMC+1

Evde ilk müdahale sonrası takip: Güvenli izlem mantığı

Anafilaksi geçiren kişi için:

. Tetikleyicinin belirlenmesi (alerji uzmanı değerlendirmesi)

. Kişiye özel eylem planı

. Otoenjektör eğitimi ve düzenli pratik (trainer cihazlarla) önerilir. PMC+1

Bazı hastalarda olay sonrası dönemde hekim planına göre damar yolu ile sıvı desteği, takip amaçlı kontroller veya ek bakımlar gerekebilir. Ev ortamında yapılacak her uygulama, tıbbi değerlendirme ve yasal çerçeve içinde planlanmalıdır. Bu bağlamda, yalnızca hekim değerlendirmesi/planı doğrultusunda ve uygun koşullarda evde serum, evde enjeksiyon ve  gerekli durumlarda  evde pansuman, evde kan alma gibi sağlık uygulamaları, hastanın genel izlemine destekleyici şekilde yer alabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anafilaksi ile “alerji” aynı şey mi?

• Hayır. Alerjik reaksiyonların çoğu hafiftir; anafilaksi ise hızlı ilerleyebilen, solunum ve dolaşımı etkileyebilen ağır tablodur. PMC+1

Adrenalini yanlışlıkla yapmak tehlikeli mi?

Kılavuzlar “şüphe varsa IM adrenalin ver” yaklaşımını destekler. Resus UK “tek IM dozun genellikle iyi tolere edildiğini, şüphede kalınca uygulamanın gecikmemesi gerektiğini” vurgular. resus.org.uk

Antihistaminik ilk adım olabilir mi?

• Hayır. Antihistaminikler cilt bulgularına yardımcı olabilir; solunum/dolaşım sorunlarını tedavi etmez, adrenalini geciktirmemelidir. seslhd.health.nsw.gov.au+1

Otoenjektör yaptıktan sonra hastaneye gitmek şart mı?

• Evet. Bifazik reaksiyon riski ve altta yatan değerlendirme ihtiyacı nedeniyle gözlem önerilir (genellikle 4-6 saat veya klinik duruma göre daha uzun). EAACI

Anafilaksi geçiren kişi tamamen iyileşir mi?

• Uygun müdahale ile çoğu hasta tamamen toparlar ancak tekrar riski vardır.

Sonuç

Anafilaksi; erken tanınır ve doğru ilk müdahale yapılırsa kontrol altına alınabilen, ancak gecikirse hayatı tehdit edebilen bir acil durumdur. Dünya otoriteleri ortak biçimde şunu söyler: İlk basamak tedavi intramüsküler adrenalin; diğer ilaçlar destekleyicidir ve adrenalini geciktirmemelidir. PMC+3

Anafilaksi sonrası doğru izlem; tetikleyicinin belirlenmesi, kişiye özel eylem planı ve otoenjektör eğitimini içerir. Evde uygulanabilecek destekleyici sağlık uygulamaları (ör. hekim planı doğrultusunda evde serum, evde kan alma, evde enjeksiyon, evde pansuman) ise her zaman tıbbi değerlendirme ve yasal çerçeve içinde ele alınmalıdır.

Bu yazı, Ankara’nın Bağlıca, Çayyolu, Ümitköy, Koru mahallesi, Yaşamkent, Etimesgut gibi pek çok bölgesinde araştıırlan; Anafilaksi nedir?Evde respiratörlü hasta bakımı? Nazogastrik sonda (NG sonda) nedir? NG takılması? NG li hastad bakım?Dehidratasyonda evde serum?Kusmada serum/evde serum verilirmi? serum takılırmı? Bulantıda evde erum uygunmu?Gripte serum takılır mI? evde serum uygunmu?İshalde serum takılır mı_ evde serum kimlere takılır?Palyatif bakımda evde serum nedir? Yatağa bağımlı hasta kimdir? Yatak yarası bakımı , pansuman nasıl yapılır? Yatağa bağımlı hastada serum/evde serum desteği nedir?Beslenme bozukluğunda serum/evde serum uygunmu? İdarra sondası takılması nedir? İdrar sondası çıkarılması nedir? Evde idrar sondası takılır mı?ALS Nedir? ALS li hastalarda evde bakım, ALS li hastada serum takibi, evde serum,Ameliyat sonrası pansuman nedir, Evde pansuman nedir, Ameliyat sonrası dikiş alma, enjeksiyon nedir, yatak yarası nedir, yatak yarası bakımı, yara pansumanı, evde pansuman, evde serum, evde serum kimlere takılır,evde serum faydalı mı?, evde enjeksiyon nedir?evde enjeksiyon kimler yapar gibi sorulardan dolayı bilgilendirme amaçlıdır.